Blog Archives

Սրբության ընկալումը քրիստոնեության մեջ. Պատմություն և ավանդույթ

սրբերՍուրբը կատարյալ քրիստոնյային հատուկ անբասիր կյանքով, վարքով ապրած, արդարացված ու հավատով փրկված, Սուրբ Հոգու շնորհն ընդունած, Աստծո ներգործությունն իր մեջ կենդանի պահած և նրա հետ մշտապես հաղորդության մեջ եղած մարդն է և, առհասարակ, սրբակյաց հավատացյալը:

Եթե աչքի անցկացնենք Սուրբ Գիրքը, կտեսնենք, որ «սուրբ» մակդիրը գործածված է նախևառաջ Աստծո վերաբերմամբ, քանի որ սրբությունը Աստծո ստորոգելիներից է. սրբության աղբյուրն Աստված Ինքն է: Արդեն Նոր կտակարանում Աստծուն, ինչպես նաև երկնային հրեշտակներին վերապահված սրբությունը քրիստոնեական առաջին դարերի գրականության մեջ Պողոս առաքյալի շնորհիվ տրվում է նաև երկրային արարածներին: Քրիստոսի փրկարար տնօրինությունից հետո սրբությունը թափանցեց մարդկային կյանք: Քրիստոսով բացվեց մարդու՝ սրբացման լուսապսակին արժանանալու ուղին:

Read the rest of this entry

Բարի առավոտ – Մայստեր Էկհարտ

Ստորև ներկայացնում ենք կաթոլիկ միստիկ (խորհրդապաշտ) մտածող Մայստեր Էկհարտի (1260-1327/8) մտքերից:

good-morning

Մայստեր Էկհարտը մի օր ասաց մի աղքատ մարդու.

– Աստված քեզ մի բարի առավոտ շնորհի, եղբա՛յր:

– Տե՛ր, այդ մաղթանքը դու քե՛զ համար պահիր, որովհետև ես դեռևս ոչ մի վատ առավոտ չեմ ունեցել, – պատասխանեց մարդը:

– Իսկ ինչպե՞ս կարող է դա պատահել:

– Որովհետև այն բոլորը, որ Աստված ինձ իբրև տառապանք է տալիս, ես Նրան սիրուն եմ կրում ուրախությամբ, ինձ այդպիսի մի պատվի համար անարժան եմ համարում, և այդ պատճառով էլ ես ինձ երբեք տխուր կամ տրտում չեմ զգում:

Էկհարտը հարցնում է.

– Առաջին անգամ ե՞րբ գտար Աստծուն:

– Հենց այն րոպեին, երբ ես հրաժարվեցի իմ բոլոր կրքերից:

– Իսկ ո՞ւր թողեցիր Աստծուն:

– Աստծուն թողեցի մաքուր և ջինջ սրտերի մեջ:

Էկհարտը հարցնում է.

– Ի՞նչ տեսակ մարդ ես դու, եղբա՛յր:

– Ես մի թագավոր եմ:

– Որտե՞ղ ես թագավորում:

– Ես թագավորում եմ իմ մարմնի վրա, որովհետև այն, ինչ որ իմ հոգին ձգտում է ստանալ Աստծուց, իմ մարմինը ավելի արագ է շարժվում՝ խանգարելու համար այդ ձգտումը:

Էկհարտը հարցնում է.

– Ամեն թագավոր պետք է անպայման մի թագավորություն ունենա, իսկ որտե՞ղ է քո թագավորությունը:

– Իմ թագավորությունը իմ հոգու մեջ է: Երբ ես փակում եմ իմ զգայարանների դարպասները և ամենայն լրջությամբ տենչում Աստծուն, այն ժամանակ ես գտնում եմ Նրան իմ հոգու մեջ այնպես լուսավոր և այնպես բերկրալի, ինչպես որ Նա գոյություն ունի հավիտենական կյանքում:

Էկհարտը հարցնում է.

– Դու ուրեմն մի սուրբ ես, ո՞վ քեզ սրբացրեց, եղբա՛յր:

– Այդ բանն արեց լռության մեջ իմ կեցությունը, իմ անդրանցական խորհրդածությունը և իմ միավորումը Աստծու հետ: Սրանք ինձ վեր բարձրացրեցին դեպի երկինք, քանզի ես չկարողացա ոչ մի տեղ հանգիստ գտնել, բացի Աստծու մոտից: Այժմ ես գտել եմ Նրան և Նրանում գտել եմ նաև հավիտենական հանգիստն ու խաղաղությունը, և դրանք ժամանակագրային առումով գլում*-անցնում են աշխարհի բոլոր թագավորությունները:

* Գլել = գլորել

Աղբյուրը՝ Յակոբ արք. Գլնճեան, Հաւատի եւ բանականութեան հետքերով, Երեւան, «Անահիտ» հրատ., 2014

Կարդացե՛ք նաև Մտածումներ – Մայստեր Էկհարտ

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի կողմից Եկեղեցու Ուսուցիչ է հռչակվել

2015-02-23 Վատիկանի ռադիո (http://www.news.va/en/news/pope-francis-declares-armenian-saint-doctor-of-the)

Գրիգոր ՆարեկացիՖրանցիսկոս պապը հայազգի սուրբ՝ վանական և բանաստեղծ Գրիգոր Նարեկացուն հայտարարել է Տիեզերական Եկեղեցու Ուսուցիչ (Դոկտոր): Շաբաթ օրը  հանդիպելով  Սրբերի (սրբադասման) հարցերով զբաղվող կոնգրեգացիայի (հանձնաժողովի) ղեկավար կարդինալ Անջելո Ամատոյին՝ պապը հաստատել է կոնգրեգացիայի լիագումար նիստում առաջ քաշված առաջարկը՝ 10-րդ դ. հայ սրբին Տիեզերական Եկեղեցու Ուսուցչի (Դոկտորի) կոչում շնորհելու մասին:

Այնուհետև Վատիկանի ռադիոյի կայքում ներկայացված է Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու կենսագրությունը, որին կարող եք ծանոթանալ ստորև.

Ս. Գրիգոր Նարեկացի

[940-ական թթ. 2-րդ կես, հավանաբար գյուղ Նարեկ (Ռշտունյաց գավառ) – 1003], բանաստեղծ, փիլիսոփա, երաժիշտ, մանկավարժ: Խոսրով Անձևացու որդին: Դաստիարակվել ու կրթություն է ստացել Նարեկավանքի դպրոցում, Անանիա Նարեկացու հսկողությամբ, որ մոր հորեղբայրն էր: Գրիգոր Նարեկացու գործունեությունը կապվում է նույն վանքի հետ, որտեղ վարդապետ է եղել մինչև իր կյանքի վերջը: Մենաստանի տարածքում նրա հիշատակին կանգնեցվել է մատուռ, որի մեջ ամփոփվել է նրա աճյունը:

Նարեկացուց մեզ է հասել «Մեկնութիւն երգոց երգւոյն Սողոմոնի» երկը (գրված 977-ին), «Ապարանից Ա. Խաչի պատմությունը» (980-ական թթ.), մի քանի ներբողներ, շուրջ 36 բանաստեղծություն, «Մատեան ողբերգութեան» (1001-1003) պոեմը և դավանաբան, մի թուղթ, որն ուղղված է Մոկաց Կճավա վանքի վանահորը և արժեքավոր աղբյուր է Թոնդրակյան շարժման մասին: Նրան է վերագրվում նաև Հոբի գրքի մի հատվածի մեկնությունը («Ո՞վ է դա…», անտիպ):

Գրիգոր Նարեկացու տաղերում («Մեղեդի ծննդեան», «Տաղ վարդավառի», «Տաղ քաղցրիկ», «Տաղ ազնիւ») աշխարհիկ ընկալմամբ պատկերել է իրական կնոջ գեղեցկությունը, երկրային հմայքները, փառաբանել բնությունը:

Նարեկացու բանաստեղծ, հանճարն ամենակատարյալ արտահայտությունն է գտել «Մատեան ողբերգության» քնարական-փիլիսոփայական պոեմում, որը հայտնի է «Նարեկ» անունով: Մեծածավալ երկը (95 գլուխ, ավելի քան 10000 տող) չունի պատմող, սյուժեի տարրեր, բայց ունի սկիզբ և ավարտ, ներքին զարգացման կուռ միասնություն ու ամբողջականություն: Գործողությունը զարգանում է կյանքի ու մահվան, անկման ու փրկության, հուսալքության և ինքնահուսադրման իրարամերժ գաղափարների ու ապրումների բախումով: Բախման կենտրոնում բանաստեղծն է,որը սեփական մեղքերը քավելով և ինքնակատարելագործման ճանապարհով ձգտում է հասնել ու միանալ աստվածային էությանը: Պոեմում Նարեկացին չի ձգտում ո՛չ բանականությամբ, ոչ զգացողությամբ և ո՛չ էլ կրոնական դավանաբանության հեղինակությամբ ապացուցել Աստծու գոյությունը, ճանաչել նրա էությունը: Նրա համար Աստված անառարկելի ճշմարտություն է, և նա չի պահանջում ոչ մի ապացույց:

Գրիգոր Նարեկացին խոսում է մարդ անհատի մասին և խորությամբ պատկերում նրա ներաշխարհը: Անհատն իր ամեն կարգի մարդկային մեղքերի «մեղավոր աշխարհով» հույս ունի և հավատում է Աստծուց սպասվող փրկությանը:

Պոեմը հորինված է յամբ-անապեստյան ազատ տաղաչափությամբ և հանգի մասնակի օգտագործումով:

Ինչպես «Մատեան ողբերգութեան» պոեմում, այնպես էլ տաղերում Նարեկացին օգտվել է հայ բանահյուսությունից, բանահյուսական տաղաչափական ձևերից ու ընդհանրապես ժողովրդական խոսքի տարրերից, իսկ բազմազան նմանաձայնությունների (բաղաձայնույթ, առձայնույթ) միջոցով հասել է երաժշտականության: Նարեկացու գեղարվեստական մտածողությունը բնութագրվում է որպես բանական-զգացմունքային և իր մեջ միավորում է ծավալայնությունն ու արտահայտչական ոճը: Այդ մտածողությունն իր ազդեցությունն է թողել հետագա շրջանի, հատկապես XII-XIII դդ. (Ներսես Շնորհալի, Ֆրիկ, Կոստանդին Երզնկացի), ինչպես և XX դարի 1-ին կեսի (Մ. Մեծարենց, Սիամանթո, Ե. Չարենց) հայ բանաստեղծության վրա:

Նարեկացու բարդ և հակասական աշխարհայացքի հիմքում Աստծու՝ որպես բարձրագույն սուբստանցի մասին քրիստոնեական ուսմունքն է: Մարդկության պատմությունը նա պատկերել է ըստ Աստվածաշնչի՝ աշխարհի արարումից մինչև վերջին դատաստանը: Նրա խորհրդապաշտությունը սերտորեն միահյուսված է նորպլատոնականության հետ. տեսանելին իմաստավորվում է անտեսանելիով և՝ ընդհակառակը:

Գրիգոր Նարեկացին, որպես երաժիշտ, նոր շունչ ու կյանք է հաղորդել հայմիջնադարյան մասնագիտացված երգարվեստին: Հատկապես իր տաղերի երաժշտական բաղադրիչներում հաղթահարված են շարականների հին ութձայնի դրությանը՝ կապված եղանակների կազմության՝ տվյալ պատմաշրջանի համար արդեն քարացած ձևերը: Ընդհանրապես նախատեսված չլինելով պարտադիր-կիրառական նպատակների համար՝ տաղերն ազատ են մնացել եկեղեցական

կանոնական մտածողությունից ու ավելի անկաշկանդ (քան, օրինակ՝ շարականները) հարստացել են ժողովրդական-գուսանական արվեստից եկող կենսունակ տարրերով:

Գրականության ցանկ

«Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Երևան, 2007:

Գրիգոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգության, «Սովետական գրող», Երևան, 1979թ.:

Սարգսյան Մ., Գրիգոր Նարեկացի, <<Արևիկ>> հրատ., Երևան, 1989:

Երկ. Գիրք աղօթից սրբոյն Գրիգորի Նարեկացւոյ արարեալ, ԿՊ, 1700: 

Սրբոյ հորն մերոյ Գրիգորի Նարեկայ վանից վանականի մատենագրութիւնք, Վնտ., 1840: 

Մատյան ողբերգության (գրաբարից թրգմ՝ Վ. Գևորգյան), Ե., 1970: 

Տաղեր և գանձեր (աշխատասիր.՝ Ա. Քյոշկերյանի), Ե., 1981:

Աղբյուրը՝ http://www.armenianlanguage.am

Կարդացե՛ք նաև Բարի առավոտ – Մայստեր Էկհարտ 

ԱՊՐԱԿՈՒՆՅԱՑ ՍՈՒՐԲ ԿԱՐԱՊԵՏ ՎԱՆՔ

Image

Ձախ նկարը ցույց է տալիս Ապրակունիսի Ս. Կարապետ եկեղեցու վիճակը 1988 թ. իսկ աջը՝ նրա տեղը 2005-ին. եկեղեցու հետքն իսկ չի մնացել:

Ապրակունիս, Ապրակունիսի Ս. Կարապետ, Ապրակունյաց վանք, Երնջակ, Երնջակի Ս. Կարապետ, Երնջակի վանք – Վանք Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Երնջակ գավառում, Երնջակ գետի աջ կողմում, Ապրակունիս գյուղի մոտ, սարավանդի վրա: Վանքը հավանաբար կառուցվել է ավելի վաղ, թեև աղբյուրներում նշվում է, թե հիմնադրվել է 1381 թ. Մաղաքիա Ղրիմեցու կողմից ունիթորների՝ Նախիջևանի շրջանում կաթոլիկություն տարածելու փորձերի դեմ պայքարելու համար: Վանքի հիմնադրմանը աջակցել են նաև Հովհան Որոտնեցին և Գրիգոր Տաթևացին, որոնք գավառի աստվածաբանական դպրոցը Ս. Խաչ վանքից տեղափոխեցին այստեղ: Համալիրի մեջ մտնող տաճարը կառուցված է հիմքի մասում սպիտակավուն, սրբատաշ ֆելզիտից, վերևի մասերը՝ մշակված ու հղկված ավազաքարերից: Շենքը հենվում է ներքին չորս հաստահիմն սյուների վրա, ունի քառամույթ բազիլիկայի հորինվածք և խաչաձև հատակագիծ: Շինությանը առանձին վեհություն է տալիս կենտրոնական սլացիկ գմբեթը, որը շարված է թրծած աղյուսով և վերևում շուրջանակի ունի ութ լուսամուտ: Արևմտյան գլխավոր մուտքի մոտ ունեցել է սյունաշատ զանգակատուն, որն այժմ հիմնովին ավերված է: Վանքի շուրջը պահպանվում են չթրծած աղյուսով կառուցված շրջապարսպների, բուրգերի և օժանդակ շինությունների ավերակները: Փոքր գմբեթի հիմքի քառակուսի սյան վրա պահպանվում է ՌՃԾԴ (1705) թվակիր արձանագրությունը, որը հավանաբար վերաբերում է վանքի վերանորոգմանը: Համալիրի այժմյան ընդհանուր վիճակը բավարար է: Վանքի ներսի պատերի վրա, մինչև վերջերս պահպանվում էին մեծ բանաստեղծ և նկարիչ Նաղաշ Հովնաթանի ու նրա որդիներ Հորությունի և Հակոբի ձեռքով կատարաված որմնանկարների հետքերը: Տաճարի հարավային կողմում գտնվում է Ս. Ստեփանոս մատուռը (1653-1656), որը վերակառուցվել է շոռոթեցի խոջա Այվազի միջոցներով 1714 թ.: Մատուռի զանգակատունը կառուցել է տվել Նախիջևանցի Աղաջանի որդի պարոն Աղամալը 1705 թ.: Գմբեթն ամբողջապես ավերվել է 1915-1920 թթ.:

Ա. Ս. Կ. վանքի միջնադարյան բարձր տիպի դպրոցը առանձնակի փայլ ստացավ 14-15-րդ դդ. մեծ մտածողներ Հովհան Որոտնեցու և Գրիգոր Տաթևացու՝ այստեղ ծավալած գիտամանկավարժական բեղմնավոր գործունեության շնորհիվ: Սրանց օրոք դասավանդվող առարկաների շարքում հատուկ ուշադրություն էր դարձվում փիլիսոփայությանը, տրամաբանությանը, քերականությանը, մարդակազմությանը: Ա. Ս. Կ. վանքը մեկ հարյուրամյակից ավել տևած ընդմիջումից հետո կրկին սկսում է վերակենդանանալ 17-րդ դ.: 1655 թ. Եսայի (Կարճեվանցի) և Ղազար վարդապետները Դանիել և Հովհաննես վարդապետների ձեռքով սկսում են վանքի հիմնովին վերանորոգումը, որն ավարտվում է 1678 թ.: Վանքի շրջակայքում մնինչև վերջերս էլ պահպանվում էին հին խաչքարեր, որոնցից մեկը՝ 1475 թ., և տապանաքարեր (17-րդ դ.): 1869 թ. վանքին կից բացվեց հոգևոր դպրոց: Ըստ ավանդության այս վանքում «օրհնված» հողի միջոցով, «բուժում» էին օձի խայթոցից: Այդ նպատակով քրիստոնյաներից բացի, վանք էին գալիս նաև այլազգիները: Ա. Ս. Կ. վանքը միջին դդ. եղել է Հայաստանի գրչության խոշոր կենտրոններից մեկը, որտեղ գրված ձեռագրերից պահպանվել են մինչև մեր օրերը:

Աղբյուրը՝ Թ. Հակոբյան, Ստ. Մելիք-Բախշյան, Հ. Բարսեղյան, ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՀԱՐԱԿԻՑ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ՏԵՂԱՆՈՒՆՆԵՐԻ ԲԱՌԱՐԱՆ, հտ. Ա., Երեւան, 1986

%d bloggers like this: