Blog Archives

Հռոմի պապը և Համայն Ռուսիո պատրիարքը կհանդիպեն

2015-07-06_152413-600x464

Օրերս հայտնի դարձավ, որ փետրվարի 12-ին «Ազատության կղզում»՝ Կուբայում, կկայանա Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապի և Համայն Ռուսիո ու Մոսկվայի Կիրիլ պատրիարքի հանդիպումը:

Այն արդեն անվանում են աննախադեպ, պատմական և այլ ածականներով՝ հարաբերությունների ջերմացում կանխատեսելով ուղղափառների և կաթոլիկների միջև: Մասնավորապես, հայր Հովհաննես Գուայտան (նախկինում՝ Ջիովաննի Գուայտա) վստահ է, որ սպասվող հանդիպումը վկայում է այն մասին, որ կաթոլիկների ու ուղղափառների միջև հարաբերությունները արագորեն բարելավվում են, հատկապես վերջին տարվա ընթացքում «մի կողմից այն ամենի պատճառով, ինչ տեղի է ունենում համաշխարհային մակարդակում՝ ագրեսիվորեն տրամադրված իսլամը, ահաբեկչության դրսևորումները: Իհարկե, քրիստոնյաները պիտի համախմբված լինեն», – ասել է նա: Կաթոլիկների և ուղղափառների «կամա-ակամա» այս մտերմացումն, ըստ նրա, ակնհայտ է և պայմանավորված է նաև բողոքականների ծայրահեղ ազատականության (լիբերալիզմի) պատճառով:

Ռուս ուղղափառ եկեղեցու ներկայացուցիչները նշում են, որ սպասվող հանդիպումը կապված չէ սպասվող Համաուղղափառյան ժողովի գումարման հետ (ժողովը կգումարվի Կրետեում, 2016 թ. հունիսի 16-27-ին):

27049-600x383Հետաքրքրական է, որ հանդիպումը տեղի է ունենալու Հավանայի օդանավակայանում և տևելու է 2 ժամ: Այս առթիվ Կուբայի արտգործնախարարությունից հայտնել են՝ Կուբան հպարտ է, որ հենց այնտեղ են հանդիպելու Կաթոլիկ և Ռուս ուղղափառ եկեղեցիների առաջնորդները և կապահովի բոլոր պայմաններն այդ պատմական հանդիպման հրավիրման համար:

Իսկ այսօր Վոլոկոլամսկի մետոպոլիտ, Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Միջեկեղեցական կապերի բաժնի ղեկավար Հիլարոնը (Ալֆեև) հայտնել է, որ իր տեղեկություններով արարողակարգում որևէ համատեղ աղոթք երկու հոգևոր առաջնորդների մասնակցությամբ նախատեսված չէ: «Հանդիպումը տեղի է ունենալու օդանավակայանում, այսինքն՝ մշակութային կամ սակրալ տարածքից դուրս, և այն բաղկացած է լինելու զրույցից ու հայտարարագրի ստորագրումից», –  ասել է նա: Հիլարիոն սրբազանը նաև ընդգծել է, որ պապն ու պատրիարքը, ամենայն հավանականությամբ, կքննարկեն միջազգային ահաբեկչության հարցը և մի շարք այլ հարցեր: Նա չի բացառել, որ առաջնորդները կխոսեն ժամանակակից աշխարհում քրիստոնեության տեղի և դերի մասին:

Աղբյուրը և նկարները՝ http://www.pravmir.ru կայքից:

Կարդացե՛ք նաև Պատմական այց Երուսաղեմ՝ 35-ամյա ընդմիջումից հետո

ՎԱՐԱԳԱՅ ԽԱՉ – Ծիսական բառարան

Վարագայ ԽաչԽաչի հրաշալի երեւումներէն Յունաց Եկեղեցին ունի Երուսաղէմի երեւումը 351-ին, իսկ Հայոց Եկեղեցին Վարագայ երեւումը 653-ին: Մենք ալ կը կատարենք Երեւման Խաչին տօնը, եւ բացատրեցինք. իսկ Վարագայ երեւումը տեղի ունեցաւ Ներսէս Գ. Շինող Կաթողիկոսի օրով, որ այդ երեւման տօնն ալ հաստատեց: Ս. Հռիփսիմէ իրեն հետ ունեցած է բուն Խաչափայտէն մաս մը՝ զոր ի վերջոյ պահած է Վարագէն վեր գտնուող Գալիլիա կոչուած ժայռին մէջ, եւ այդ Խաչափայտի մասը լուսաւոր տաճարի տեսիլքով յայտնուած է Թոդիկ ճգնաւորին, եւ տեղէն ելլելով՝ եկած հանգչած է Վարագայ վանքին եկեղեցին, ու առաջ Թոդիկ եւ Յովէլ ճգնաւորները եւ յետոյ բոլոր շրջակայ գիւղերէն եւ Վան քաղաքէն եկող ուխտաւորները տեսած ու պաշտած են: Խաչափայտին գիւտը 327-ին տեղի ունեցաւ, իսկ Ս. Հռիփսիմէի մարտիրոսութիւնը 301-ին կատարուած ըլլալով՝ Խաչի գիւտէն առաջ Խաչափայտի մասունքին գոյութիւնը կրնայ մեկնուիլ կրկին աւանդութիւններով: Որովհետեւ թէ՛ Տեառնեղբայր Յակոբոս առաքեալին համար կ’ըսուի թէ կրցած է մաս մը ձեռք ձգել Վերացման ատեն, եւ թէ՛ Պատրոնիկէ դշխոյի համար կը պատմուի թէ Կղոդիոս կայսեր օրով (41-54) Խաչափայտի մասնաւոր գիւտ մը ընել յաջողած է: Վարագայ վանքին մէջ հանգչող Խաչափայտը աւելի սովորական կերոպով կոչուած է Ս. Նշան, եւ Ս. Նշանի մասունը մինչեւ 1021 մնացած է Վարագ, եւ նոյն տարին փոխադրուած է Սեբաստիա, 1026-ին դարձեալ Վարագ բերուած է, 1651-ին Խոշաբ տարուած. իսկ 1655-ին Վանայ Ս. Տիրամայր Մայր Եկեղեցին դրուած՝ որ այնուհետեւ կոչուեցաւ Ս. Նշան: Հոն ցարդ կը մնայ Վարագայ Խաչը: Տօնը կը կատարուի Վերացման Խաչէն 15 օր ետքը, այսինքն Սեպտեմբեր 25-էն մինչեւ Հոկտեմբեր 1 հանիպող Կիրակին:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև ՏԱՂԱՒԱՐ [ՏՕՆ] – Ծիսական բառարան

Վեհափառի առօրյան

Հիսուս Քրիստոսը աշխատաասենյակ չուներ

Ջ. Գուայտա – Ինչի՞ մասին է մտածում Կաթողիկոսը՝ իր օրն սկսելով: Ինչպե՞ս է անցնում Ձեր օրը:

Գարեգին Ա.Օրս սկսվում է Տաճարում աղոթելով: Մեր կյանքը երկարացնելու համար Աստծուն երախտագիտություն հայտնելու իրողությունն է հևք հաղորդում եպիսկոպոսի, ինչպես և յուրաքանչյուր քրիստոնյայի օրվան: Սուրբ Էջմիածնի տաճարում այդ աղոթքը կատարվում է մեր Միաբանության վաևդապետների, վանականների և ճեմարանի սաների հետ: Եկեղեցում աղոթելուց և, հակառակ իմ սովորության, բժիշկների խորհրդով ամեն առավոտ մի փոքր նախաճաշելուց հետո, գնում եմ իմ առանձնասենյակ, որտեղ, ամենից առաջ, հանդիպում եմ խորհրդականներիս՝ աչքի անցկացնելու համար ծրագրված հանդիպումների ժամանակացույցը: Իմ պարտավորություններից շատերը վերաբերում են մեր Կաթողիկոսարանի ու նրա տարբեր բաժինների, այսպես ասած, ներքին գործերին: Այնուհետև պատասխանում եմ թղթակցություններին. մենք այստեղ շատ նամակներ ենք ստանում մեր թեմերից, ուրիշ Եկեղեցիներից, ինչպես նաև հայկական ու միջազգային այլ կազմակերպություններից:

Ամեն օր ես ընդունում եմ այցելուների, որոնք մեր Եկեղեցու անդամներ են (վարդապետներ, եպիսկոպոսներ, հավատացյալներ), ինչպես նաև այլ մարդկանց՝ պետական պաշտոնյաների, մշակույթի, կրթության, գործարար աշխարհի ներկայացուցիչների, Հայաստան այցելած օտարերկրացիների: Շատերն են ուզում տեսնել Էջմիածինը. դա մեր՝ իբրև քրիստոնյա ազգի, օրրանն է, հայկական Բեթղեհեմը: Այստեղ շատ են լինում ուխտավորներ, որոնց մեջ՝ մեծ թվով սփյուռքահայեր: Բոլորի համար ժամանակս չի բավականացնում, բայց շատերին եմ ընդունում:

Օրվա երկրորդ կեսին փորձում եմ մի քիչ հանգստանալ, այնուհետև կարդում եմ այն գրքերը, որ ստանում եմ Ֆրանսիայից, Միացյալ Նահանգներից, Անգլիայից: Աշխատում եմ հետևել ժամանակակից աստվածաբանական մտքին ու էկումենիկ աշխարհի ընթացքին. միշտ կապված եմ եղել էկումենիկ շարժմանը, որն այնքա՛ն է աշխուժացրել եկեղեցական իմ կյանքն ու իմ ծառայությունը՝ քահանայական ձեռնադրման օրվանից ի վեր: Երեկոյան ընդունում եմ նաև բարեկամների: Ժամանակ առ ժամանակ գրում եմ: Եվ, վերջապես, դասավանդում եմ մեր Հոգևոր ճեմարանում, որտեղ շաբաթը մեկ անգամ դասախոսություն եմ կարդում հովվական աստվածաբանության ու ճարտասանության վերաբերյալ:

Աղբյուրը՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, «Զրույցներ Ջիովաննի Գուայտայի հետ», Ս. Էջմիածին, 2001

Կարդացե՛ք նաև Քանի՞ Հայ եկեղեցի գոյություն ունի

 

Երջանկահիշատակ ԳԱՐԵԳԻՆ Ա. կաթողիկոսը իր ծնողների մասին

Գարեգին Ա, Ջիովաննի ԳուայտաՀայրս ինձ պարգևել է արժանապատվության, շիտակության, բարոյական սկզբունքներին և հայրենիքին հավատարիմ լինելու զգացում: Նա ինքն իրեն նվիրել էր Հայաստանի անկախության շարժման գործին, դեռևս պատանի՝ մասնակցել էր թուրքերի դեմ ուղղված ազատագրական պայքարին: Նա մեզ համար օրինակելի տիպար էր: Մայրս նվիրված էր ընտանիքին, մեզ: Նրա տածած սերը մեր նկատմամբ, հոգատարությունը տան հանդեպ կատարյալ էին: Իր մոր նման նա շատ բարեպաշտ էր և ամեն օր, առավոտյան և երեկոյան, մեզ եկեղեցի էր ուղարկում: Նա ինձ սովորեցրել է բարություն և մեծահոգություն, այնպիսի հատկություններ, որոնք օգնում են երբեք վատը չմտածել ուրիշների մասին: Իհարկե, որպես երեխաներ, աշխարհի բոլոր երեխաների նման, մենք միշտ չէ, որ հնազանդ էինք ու խելոք, օգտվում էինք մեր փոքրիկ ազատություններից… Մայրս հաճախ էր եկեղեցի գնում, հայրս՝ ոչ այնքան: Բայց ամեն կիրակի առավոտ, առանց բացառության, մենք՝ երեխաներս, տանը, դեռ անկողնում պառկած, միասին երգում էինք շարականներ:

Աղբյուրը՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, «Զրույցներ Ջիովաննի Գուայտայի հետ», Ս. Էջմիածին, 2001

Տես նաև Եկեղեցին և երիտասարդները /մաս Ա./ – Գարեգին Ա. կաթողիկոս

Իշխանության մասին – ԳԱՐԵԳԻՆ Ա. կաթողիկոս

Գարեգին Ա, Ջիովաննի ԳուայտաՋ. Գուայտա. Ինչպե՞ս եք հասկանում իշխանությունը:

Գարեգին Ա. Ավետարանը վկայակոչելով: Ո՞րն էր Հիսուսի իշխանության էությունը: Ավետարանն ասում է մեզ, որ նա «խոսում էր տիրաբար»: Սակայն Հիսուսը չուներ ո՛չ դպիրների, ո՛չ փարիսեցիների, ո՛չ էլ սադուկեցիների կամ քահանայապետերի իշխանություն: Նրա իշխանությունը ճառագայթում էր նրա անձից: Հիսուսն իշխանությամբ օժտված էր ո՛չ այն պատճառով, որ այս կամ այն կազմակերպության մեջ որևէ դիրք կամ հեղինակություն ուներ… Նրա իշխանությունը պայմանավորված էր մի բանով, Նա Ճշմարտությունն էր. ոչ ոք չէր կարող անտեսել Նրան, առարկել կամ պատասխանել նույնականորեն:
Երկրորդ, իշխանությունը կայանում է ծառայությամբ: Այստեղ՝ Հայաստանում, ես մեր մարդկանց շարունակ ասում եմ. այժմ մենք մեր երկրի տերն ենք, բայց, իբրև տեր՝ պարտավոր ենք ծառայել այդ երկրին: Հենց դա է ասել ու արել Հիսուսը. Նա լվացել է առաքյալների ոտքերը, Նա, որ Ուսուցիչն էր ու Տերը, ասել է, որ եկել է ծառայելու և ոչ թե ծառայություն ընդունելու:
Ուրեմն, հավատում եմ, որ Եկեղեցու իշխանությունը բխում է երկու աղբյուրից, կյանքով ճշմարտության վկայությունից և որակյալ ծառայությունից: Եթե իշխանությունն այսպես է գործադրվում, ընդունվում է սիրով: Այլապես, վարչական այն իշխանությունը, որը չի հիմնվում այս երկու սկզբունքների վրա, ձևական իշխանություն է լոկ:

Աղբյուրը՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, «Զրույցներ Ջիովաննի Գուայտայի հետ», Ս. Էջմիածին, 2001

Գարեգին Ա վեհափառի մտքերից նաև տե՛ս ԱՅՍՏԵՂ

Դարավերջ – ԳԱՐԵԳԻՆ Ա. վեհափառ

Գարեգին Ա, Ջիովաննի Գուայտա
Ջովաննի Գուայտա – 1000 թվականին Եվրոպան սպասում էր անհանգստացած, բայց այդ անհանգստության մեջ կային նաև հոգևոր ազնիվ խմորումներ: Այսօր, նոր դարի ու հազարամյակի արշալույսին, մի տեսակ տագնապ կա. կրկին երևան են գալիս Քրիստոսի հազարամյա թագավորության հանդեպ հավատի հին դրսևորումները, արվում են նոր մարգարեություններ… Ի՞նչ եք մտածում 2000 թվականի մասին:

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս – Ինձ համար տարբերություն չկա 2000 և 1999 թվականների միջև: Նույն ժամանակն է, նույն աշխարհը, նույն մարդիկ… Նույն գետն է հոսում, նույն արևն է ծագում ու մայր մտնում, նույն երկինքն է մեր գլխավերևում և նույն հողը՝ մեր ոտքերի տակ: Այդուհանդերձ, այս տարեդարձերը առիթներ են, որոնք մեզ ավելի զգայուն են դարձնում մեր կոչման հանդեպ: Կարևորն այստեղ այն բանի գիտակցությունն է, որ քրիստոնեությունը 2000 տարի գոյություն է ունեցել հաճախակի ցնցումներ տեսած այս աշխարհում, և չնայած պատմական այն բոլոր վերիվայրումներին, որոնց միջով անցել է Եկեղեցին, այնուամենայնիվ կարողացել է միշտ ծառայել Աստծու ժողովրդին ամբողջ աշխարհում: Ուստի, տվյալ հազարամյակը բոլոր քրիստոնյաների համար, առանց դավանական տարբերության, պետք է առիթ հանդիսանա, որպեսզի նրանք 2000-ամյա այս ժառանգության մեջ գտնեն ներշնչանքի և շարժառիթների նոր աղբյուր:
Ես հաճախ եմ կրկնում, որ տարեդարձեր նշելն անցյալին հարգանքի տուրք մատուցել չէ միայն: Անհրաժեշտ է այդ անցյալի մեջ գտնել կենսական մի ուժ, քանի որ անցյալը ինչ-որ չքացող մի բան չէ, այն չի անհետանում, այլ շարունակվում է մեր կյանքում: «Կենդանի հիշողություն», ահա իմ ամենասիրած սահմնումներից մեկը, որով բնութագրվում է Եկեղեցին: Պատմությունը գործող ուժ է, այլ ոչ թե սոսկ թանգարանային արժեք կամ ուսումնական ձեռնարկ: Այս պատճառով էլ կարծում եմ, որ 2000 տարվա քրիստոնեական վկայությունը մեծ դաս է այսօրվա բոլոր հավատացյալների ու ամբողջ մարդկության համար: Քրիտոնեությունը մի գիրք է, որը շարունակում է գրվել նորանոր էջերով:
Այս հոբելյանի մեջ ես տեսնում եմ երկու մարտահրավեր քրիստոնյաների համար: Առաջին՝ մենք պետք է պատասխանենք մեր Տիրոջ կոչին՝ լինելու միության մեջ: Այդ միությունր չպետք է հասկանալ իբրև միակերպություն, այլ՝ միություն հոգու և ծառայության մեջ: Երկրորդ՝ պարտավոր ենք վերականգնել քրիստոնեական մեր հավատքի կենսունակությունն ու վավերականությունը: Երբեմն մենք մեր հավատքը ընկալում ենք այնպես, որպես թե այն մաս կազմեր մեր մշակութային ժառանգությանը, մեր ընկերային սովորույթներին, մեր ժառանգած համոզմունքներին: Իսկ քրիստոնյա լինելը ձևական պատկանելություն չէ Եկեղեցուն, պարտավորություն է: Հիսուսը մեզ ասում է. «Եթե մեկը կամենում Է հետևել ինձ, թող ուրանա իր անձը, վերցնի իր խաչը ու գա իմ հետևից»: Բայց հաճախ մենք հետևում ենք նրան՝ առանց խաչ վերցնելու, նրա հետևից գնում ենք, որովհետև լավ ու բնական է քրիստոնյա կոչվելը: Մենք ջանք պետք է գործադրենք առավել ազնիվ ինքնանվիրումի համար: Զոհողությունը սիրո բարձրագույն դրսևորումն է. Քրիստոս սեր է քարոզել, բայց այն պսակել է իր խաչով: Ու ինչպես Սուրբ Գրիգոր Տաթևացին՝ 14-րդ դարի մեր հայ աստվածաբաններից մեկն Է ասում. «Աստծու փառքը նախ և առաջ Տիրոջ խաչն է»: Առանց այդ խաչի չենք կարող խոսել փառքի մասին: Ես հավատում եմ, որ քրիստոնեության 2000-ամյա տարեդարձը մեզ կհաղորդի վերակենդանացման ուժ, որպեսզի վերականգնենք մեր մեջ առաջին քրիստոնյաների հավատքը, քրիստոնյաներ, որոնց համար Աստծու Խոսքը, գիր լինելուց առաջ, ապրում էր, կյանք էր:

Ջովաննի Գուայտա – 20-րդ դարում մարդիկ ականատես են եղել մեծ գաղափարների, փիլիսոփայական, ընկերային, տնտեսական ու քաղաքական համակարգերի փառաբանությանը, այնուհետև՝ դրանց անկմանն ու անհետացմանը: Այն անհատականությունները, որոնք տասնամյակներ շարունակ ընդունվել են որպես մարգարեներ և համարվել անառարկելի հեղինակություններ, աննկատելիորեն դուրս են գալիս մեր դարաշրջանի բեմահարթակից, դրանք փիլիսոփաներ են, գաղափարախոսներ, հեղափոխականներ, բռնակալներ … Մեր դարի ու հազարամյակի վերջին տասնամյակները, հատկապես Եվրոպայի համար, բավականաչափ անսովոր են եղել: Այս դարն, անշուշտ, մեր պատմության ամենաարյունահեղ դարերից է (երկու համաշխարհային պատերազմ, հեղափոխություններ ու ռազմական նվաճումներ, աջերի և ձախերի բռնատիրություն) և կարող է դիտվել իբրև բաժանումի մի դար (Արևելքի ու Արևմուտքի միջև): Դարավերջին, ութսունական թվականների երկրորդ կեսին, Եվրոպան ապրեց լավատեսության ու խանդավառության մի շրջան, համայնավարության վախճան, Բեռլինի պատի անկում, Արևմուտքում քաղաքական ու տնտեսական միության նախապատրաստում… Դժբախտաբար, իննսունական թվականները չարդարացրին եվրոպացիների հույսերը, նոր պատերազմներ, որոշ երկրների կազմալուծում, տնտեսական աճի դանդաղում: Արևելաեվրոպական շատ երկրներում մարդիկ հիասթափվել են երիտասարդ ժողովրդավարությունից ու կարոտաբաղձությամբ են հիշում համայնավարական անցյալը: Այդ նույն հիասթափությունը, ութսունական թվականների խանդավառությունից հետո, ազդեց նաև էկումենիկ շարժման և միջկրոնական երկխոսության վրա: Վսեմ գաղափարների պակասն ու հուսախաբությունը առաջացրին մեր դարաշրջանի մասին հոռետեսական մի պատկերացում, որը զուգորդվում է արդյունաբերական հասարակության և նորագույն ժամանակաշրջանի մտածողությամբ ձևավորված առաջընթացի գաղափարախոսության հետ: Ի՞նչ եք մտածում դարավերջի այս հուսախաբության մասին:

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս – Ես ամբողջապես չեմ կիսում մեր դարի վերջին շրջանի մասին այդպիսի պատկերացումը: Կարծում եմ, որ մեր դարաշրջանի դրական կողմերն ավելին են, քան թվում է: Ճշմարիտ է, որ այսօր մենք զգում ենք մեծ գաղափարների, բարձր բարոյականությամբ օժտված ականավոր մտածողների պակասը, և դա, անկասկած, կորուստ է: Բայց ոչ վաղ անցյալի գաղափարախոսությունների և ընկերային համակարգերի անհետացումը կարող է տեղ բանալ վավերական արժեքների հայտնաբերման համար:
Անձամբ ինձ ժամանակակից կյանքում ավելի շատ վշտացնում է այն, որ հնարագիտական առաջընթացն, ասես, դուրս է մղել մտավոր, բարոյական, հոգևոր արժեքները: Գերիշխում է չվերահսկվող հնարագիտությունը, և գյուտարարը սկսում է դառնալ իր իսկ գյուտի զոհը: Սահմաններ ու բարոյական կողմնորոշիչներ չունեցող այսպիսի առաջընթացը կարող է վտանգի տակ դնել մարդու արժանապատվությունը:
Ես ամենևին դեմ չեմ գիտական կամ հնարագիտական առաջընթացին: Ընդհակառակը, այն, թերևս, ամենաակնհայտ ապացույցն է այն բանի, որ Աստված գործում է այս աշխարհում, որովհետև, ի վերջո, ո՞վ է մարդուն տվել այդ կարողությունը, եթե ոչ՝ Աստված: Բայց մենք պետք է բարոյապես արժևորենք մեքենաների նշանակությունը և դրանց օգտագործումը: Մեքենան չպետք է դառնա մարդու տերը, այն պետք է ծառայի իր հորինողին, իսկ տերը պետք է մնա միշտ մարդը, քանի որ մարդկության իսկական երջանկությունն է, որ վտանգի տակ է:
Համենայն դեպս, ինձ թվում է, որ օրեցօր բոլորի համար ավելի պարզ է դառնում. աշխարհն այլևս չի կարող կույր համառությամբ շարունակել ընթանալ բացառապես հնարագիտական առաջընթացի ճանապարհով: Այսպես կոչված գերզարգացած երկրներում նկատվում է նյութական «բարիքներից» հագեցվածություն և, միևնույն ժամանակ, կյանքից անբավա րարվածություն: Մարդ հարց է տալիս իրեն, մի՞թե սա է գոյության իմաստը: Ես հաստատապես համոզվւսծ եմ, որ այս հարցից է սկսվելու հոգևոր վերակենդանացումը, որով բնորոշվելու է երրորդ հազարամյակը:
Երբեմն ինքս ինձ հարց եմ տալիս, հնարագիտական հոյակապ մեր առաջընթացն իրո՞ք այդքան մեծ առաջընթաց է: Դասական դարաշրջանում, երբ փիլիսոփայությունը ծնվել էր որպես մտքի գիտություն, և Հունաստանի ու Հռոմի ժողովուրդները ստեղծում էին արվեստի աննման ստեղծագործություններ, գոյություն չուներ հնարագիտական առաջընթաց, դրա համար արդյոք պակա՞ս երջանիկ էին նրանք, պակա՞ս մարդկային, քան մենք: Կարծում եմ, որ առաջընթացը պետք է լինի ամբողջական, պետք է ընդգրկի մարդկային կյանքի ընդհանուր շրջանակը: Անշուշտ կան մարդկային հանճարի մեծ նվաճումներ, որոնցից օգտվում ենք, և մենք պետք է խրախուսենք գիտության ու հնարագիտության զարգացումը: Բայց անհրաժեշտ է ամենից առաջ գնահատել դրանց նպաստը մարդու ամբողջական զարգացման, այլ ոչ թե սոսկ սրընթաց վազքի, արդյունավետության գործում:
Այսօր մենք տեսնում ենք, որ խախտված է հավասարակշռությունը հնարագիտության, արդյունաբերության առաջընթացի ու այն բոլոր ոլորտների առաջընթացի միջև, որոնք առնչվում են մի կողմից՝ սպառողական, իսկ մյուս կողմից՝ հոգևոր արժեքներին, մտածողությանը, արվեստներին: Այս անհավասարակշռությունը պետք է սրբագրվի:

Ջովաննի Գուայտա – Մեկ խոսքով՝ Դուք համարում եք, որ մարդու հոգևոր զարգացումը մեր օրերում համեմատական չէ հնարագիտության զարգացման հետ: Կարելի է ասել, որ մենք հոգեպես թերզարգացած ենք…

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս – Այո՛, ես կարծում եմ, որ մենք կարիք ունենք խորացնելու մեր գիտելիքները մարդու մասին: Ովքե՞ր ենք մենք: Արտաքին աշխարհը լավ ենք ճանաչում, բայց մոռացել ենք Սոկրատեսի դասը, Դելփիսի տաճարի հայտնի արձանագրությունը. «Ծանի՛ր զքեզ»: Բժիշկ Ալեքսիս Կարրելը, որը Նոբելյան մրցանակ է ստացել 1912 թ., գրել է մի գիրք՝ «Մարդը, այդ անծանոթը» վերնագրով: Ըստ իս, այս խորագիրն ամենևին չի կորցրել իր արդիականությունը: Ինչպե՞ս ապրենք մեր կյանքը, որպեսզի հասնենք այն երջանկությանը, որը «կիսվում է ուրիշների հետ»: Կարծում եմ, որ պետք է աշխատենք ստեղծել այնպիսի մարդկություն, որն իր մեջ հայտնաբերի Արարչի կերպարը:

526501_560063990706370_607272628_n

Ջովաննի Գուայտա – Առաջադիմության նպատակը մարդուն օգնելն է, որ նա ձեռք բերի երջանկություն: Մյուս կողմից, մարդուն հատկապես երջանկություն են խոստանում բոլոր կրոնները…

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս – Ես հաճախ եմ ասում, որ առաջադիմություն՝ նշանակում է մարդկային կյանքի հասկացողություն Աստծու մտադրության մեջ: Մենք չենք ստեղծվել աննպատակ, մենք ստեղծվել ենք, որպեսզի ուրախության մեջ կատարելապես պայծառանանք: Բայց երջանկությունը եսասիրություն չէ, ոչ էլ ինքնամփոփվածություն: Ընդհակառակը, երջանկության տիրանալ՝ նշանակում է դուրս գալ եսից, գնալ դեպի ուրիշները: Այս իմաստով, ոչ-արտոնյալների, կարիքավորների հանդեպ պատասխանատվությունը, իմ կարծիքով, մաս է կազմում մարդկության հոգևոր առաջընթացին: Այն առաջընթացը, որը հոգեկանությամբ չի ներթափանցված, այն առաջընթացը, երբ մարդիկ իրենց ապրելակերպը չեն կիսում նրանց հետ, որոնց մարդկային արժանապատվությունը ծաղրուծանակի է ենթարկվում, ովքեր ճնշված են ու կեղեքված, իրական առաջընթաց չէ:
Դուք իրավացի եք, երբ ասում եք, որ բոլոր կրոնների նպատակը մարդուն երջանկություն պարգևելն է: Այսօր միանգամայն հրատապ ու անհրաժեշտ է, որ բոլոր կրոնների հավատացյալներն ունկնդիր լինեն ամենքի համար ընդհանուր այդ կոչմանը և միասնաբար աշխատեն դրա իրագործման համար: Երջանկության երբեք հնարավոր չէ հասնել բախումների, հակամարտության, թշնամանքի կամ ատելության դիրքերից: Ընդհակառակը, երջանկության գաղտնիքը փոխադարձ հարգանքի ու սիրո մեջ է: Որպեսզի հաղթահարվեն մահաբեր այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք առճակատումներն են, ազգային, քաղաքական, տնտեսական ու այլ բախումները, անհրաժեշտ է, որ աշխարհի բոլոր հավատացյալները միահամուռ պարտավորություն վերցնեն խաղաղություն հաստատելու համար:

Ջովաննի Գուայտա – Մեր դարաշրջանի առավել աչքի զարնող տարօրինակ իրողություններից մեկն այն է, որ, չնայած կապի միջոցների արտակարգ զարգացմանը, ինչը պետք Է որ նպաստեր ժողովուրդների միջև հաղորդակցությանը, նկատվում Է ազգերի միության բացակայություն, որի հետևանքն աղքատ ու հարուստ երկրների բևեռացումն է: Այն հոգևոր առաջընթացը, որ Դուք նախատեսում եք, գուցե զարգանալու է հենց միության ամրապնդման ուղղությամբ:

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս – Այո՛: Միության և ուրիշի հետ կիսվելու շնորհիվ: Դուք լավ գիտեք այն պատմությունը, որ Տերը մեզ պատմել է մի մարդու մասին, որի վրա հարձակվել են ավազակները և նրան լքել ճանապարհին, քահանան ու ղևտացին փութանակի անցել-գնացել են տուժածի կողքով: Միակ անձը, ով նրան իր մարդկային համերաշխությունը ցուցաբերեց, սամարացին էր: Այս պատմությունը ուրիշի հետ կյանքը կիսելու, նրա մասին հոգալու ցայտուն օրինակ է: Այս հոգատարությունը մեր երջանկությունն Է, իսկ դրա բացակայությունը՝ մեր դժբախտությունը: Երջանկությունը միշտ կիսվելն է ուրիշի հետ: Եթե մենք փակված մնանք մեր անձի, մեր ընտանիքի, մեր անձուկ մանրաշխարհի մեջ, ապա երջանկությունը վավերական չի լինի:
Իմ անձնական պատկերացումով, որպեսզի մարդկության միությունը մի օր դառնա կատարյալ իրականություն, ցանկության ու երազանքի ներկա վիճակից պետք Է վերածվի մոլեգին ճիգի: Մենք Եվրոպայի միության նախաշեմին ենք, մարդկության ամբողջական պատկերը, իբրև Աստծու միահավասար ստեղծագործություն, դառնում Է ընդհանրական մտապատկեր: Դրան հասնելու համար,, կարծում եմ, պետք է գործենք ուրիշների հետ կյանքը ճշմարտապես կիսելու փիլիսոփայությամբ ոգեշնչված: Հյուսիսն ու Հարավը, Արևելքն ու Արևմուտքը, որոնք այսօր դարձել են քաղաքական, տնտեսական ու ընկերաբանական հասկացություններ, մեր գիտակցության մեջ պետք Է վերստին ձեռք բերեն իրենց սկզբնական աշխարհագրական իմաստը՝ իբրև միևնույն մոլորակի տարբեր կետեր:

Տե՜ս նաև Եկեղեցին և երիտասարդները /մաս Ա./ – Գարեգին Ա. կաթողիկոս

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի զրույցներից Ջիովաննի Գուայտայի հետ

547201_325531227521396_209235010_nԱյսօր մեր երազանքն իրականացել է։ Ազատ և անկախ պետության կազմավորմամբ ժողովրդի հոգեբանությունն ինչպես այստեղ, այնտեղ էլ՝ սփյուռքում, փոխվում է։ Այժմ, երբ Հայաստանի ճակատագրի համար հայերն իրենք են պատասխանատու, երբ նրանք օգտվում են բոլոր ազատություններից, մեր ազգային ինքնությունը, մեր դերն աշխարհում գիտակցվում է նորովի։ Այս գիտակցության հետ վերականգնվում է և մեր ազգային արժանապատվությունը։

ԳԱՐԵԳԻՆ Ա Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց
«Զրույցներ Ջիովաննի Գուայտայի հետ»

Տառապանքը կարող է դառնալ մաքրագործում – Գարեգին Ա. կաթողիկոս

Գարեգին Ա Սարգիսեան կաթողիկոս ամենայն հայոց / Գարեգին Ա վեհափառՋ. Գուայտա – Ցավն, ուրեմն, ի սկզբանե, հատուկ Է մեր մարդկային բնությանը: Գիրք Ծննդոցում արարչագործության մեջ այն հայտնվում Է իբրև մեղքի հետևանք: Մեղսագործությունից հետո Աստված ասում է կնոջը. «Պիտի անչափ բազմացնեմ քո ցավերն ու քո հառաչանքները: Ցավերով երեխաներ պիտի ծնես», իսկ տղամարդուն՝ «Տանջանքով հայթայթես քո սնունդը քո կյանքի բոլոր օրերին… Քո երեսի քրտինքով ուտես հացդ մինչև հող դառնալդ»: Աա նշանակում է, որ տանջանքն, ասես, հետևանք է արարչագործության նկատմամբ ոտնձգության, որ մեղքի պատճառով մենք դատապարտված ենք ամբողջ կյանքում քարշ տալու մեր գոյությունը…
Գարեգին Ա. Վեհափառ – Ցավն, իրավամբ, մեղքի, Աստծուց հեռանալու հետևանք Է, որովհետև Աստծու ներկայությունը մեր հոգու և մեր գիտակցության մեջ ուրախության աղբյուր է, ցավի նկատմամբ հաղթանակ տանելու ուժ: Բայց ցավը նաև դրական տեսանկյունից է հասկացվում: Ուշադրություն դարձնենք այն բանին, թե տառապանքն ինչ է առաջ բերում մեր մեջ: Կարծում եմ, որ այն մեզ դարձնում Է ավելի մարդկային: Օգնում Է մեզ վերագտնելու իսկական կապը Աստծու հետ: Որքա՜ն հաճախ ենք մոռանում Աստծուն երախտագիտություն հայտնել իր բոլոր շնորհների համար: Եվ միայն ցավն է մեզ ստիպում շրջվել դեպի նա:
Տառապանքը կարող է դառնալ մաքրագործում: Դա մենք հստակորեն տեսնում ենք սրբերի կյանքում: Դա մեզ օգնում է հասկանալու, թե որոնք են հոգևոր և մարդկային ճշմարիտ արժեքները, այն արժեքները, որոնք կրում են մշտնջենականության դրոշմը: Տառապանքի փորձն է մեզ սովորեցնում հասկանալ տարբերությունը երջանկության ու հաճույքի միջև: Մեր դարաշրջանը շատ հաճախ շփոթում է այս երկու հասկացությունները:
Ջ. Գուայտա – Արդարն, սպառողական մեր հասարակությունը շարունակ ձգտում է խույս տալ տառապանքից, վանել այն: Իսկ Դուք, ընդհակառակը, ասում եք, թե տանջանքը՝ մեղքի այդ ժառանգությունը, անհրաժեշտ է, որովհետև ավելի է մարդկայնացնում մեզ… Դարասկզբի իտալացի գրող Լուիջի Պիրանդելլոն, որը հեռու էր քրիստոնեական հավատքից, ասում էր, որ մարդը «երբեք այնքան մարդկային չէ, որքան այն ժամանակ, երբ տառապում է. որովհետև նա ձգտում է տեսնել դրա պատճառը, հասկանալ, թե ով է այդ տառապանքը տալիս իրեն, և արդյոք դա արդա՞ր է: Մինչդեռ երբ նա ուրախության մեջ է, ոչ մի հարց չի տալիս իրեն, իբրև թե կարծես այդ ուրախությունը վերապահված լիներ իրեն…»:
Գարեգին Ա. Վեհափառ – Ես այն կարծիքին եմ, որ ցավը բացահայտում է կյանքի խոր իմաստը և մեզ հասկացնել տալիս, որ մենք տիեզերքի վերջին տերերը չենք, այլ՝ արարչագործության տնօրինողները կամ, ավելի ճշգրիտ՝ սպասավորները: Ես սա ասում եմ նաև իմ անձնական փորձից ելնելով: Հաճախ, տառապանքի կամ հիվանդության պահերին, կյանքն ինձ համար ստանում է առավել մեծ իմաստ, քան երբ գտնվում եմ քաջառողջության ու երջանկության վիճակում: Հիվանդանոցային մահճակալի և դագաղի մոտ կյանքի արժեքը ես «զգացել» եմ այնպես, ինչպես ուրիշ ոչ մի տեղ, որովհետև ցավն ու մահն են մեզ պատկերացում տալիս կյանքի արժեքի մասին:
Բայց տառապանքի իմաստի մի այլ, դրական կողմն էլ կա: Բոլոր տառապանքները ուղղակի Աստծուց չեն գալիս մեզ: Ընդհակառակը, որքա՜ն թշվառություններ ու ցավեր կան կյանքում, որ մենք ինքներս ենք ստեղծում, մեկս մյուսի դեմ: Քանի որ մենք հավատում ենք, որ Աստված Է ստեղծել մեզ որպես ազատ էակների, նշանակում է՝ մենք ունենք ընտրելու հնարավորություն և այդ ընտրության մեջ կարող ենք սխալվել և հետևաբար տառապել կամ տառապանք պատճառել ուրիշներին: Ուստի, մարդու արժանապատվությունը և առանձնահատկությունն էլ ենթադրում են տառապանք: Տառապանքը մեր ազատության գրավականն Է. նրա գոյության փաստն իսկ խոսում Է այն մասին, որ Աստված հարգում է մեր ազատությունն ու արժանապատվությունը: Եթե տառապանք գոյություն չունենար, մենք մարդ-մեքենաներ կլինեինք…

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի զրույցներից Ջիովաննի Գուայտայի հետ

Ես չգիտեմ, թե Աստված ինչու իրեն չի բացահայտում բոլոր մարդկանց, ինչպես Պողոս առաքյալին Է բացահայտել, բայց գիտեմ, որ բոլոր մարդիկ Պողոս առաքյալ չեն…

Գարեգին Ա

Հարց – Բայց ինչո՞ւ Է այդքան դժվար գտնել Աստծուն: Ինչո՞ւ նա իրեն հստակորեն չի դրսևորում: Սուրբ Պողոսը տեսավ մի լույս, լսեց մի ձայն, որը կանչում Էր իրեն, դրան հակառակ, շատերը, որ կցանկանային փնտրել Աստծուն, երբեք չեն հանդիպում նրան: …

Վեհափառի պատասխանը – Ես չգիտեմ, թե Աստված ինչու իրեն չի բացահայտում բոլոր մարդկանց, ինչպես Պողոս առաքյալին Է բացահայտել, բայց գիտեմ, որ բոլոր մարդիկ Պողոս առաքյալ չեն… Կարծում եմ, որ մենք չենք կարող հարցնել, թե Աստված ինչու չի անում այս կամ այն բանը. Նրան Է մնում իր անսահման սիրով որոշել, թե ինչպես իրեն բացահայտի յուրաքանչյուրին: Բայց Աստված իրեն բացահայտում է տարբեր ձևերով, արարչագործությունն Աստծու ցայտուն կնիքն է աշխարհում: Շատերն Աստծուն հայտնաբերում են՝ հայելով բույսերին, ուրիշները՝ հետազոտելով սաղմը, որը հետո կդառնա մարդ… Իհարկե, առանձնահատուկ պարագաներ կան, երբ Աստված իրեն որոշ մարդկանց բացահայտում է ավելի ակնհայտորեն, սակայն այստեղ էլ բացահայտման ինչպիսի՜ բազմազան եղանակներ… Աստված նույն կերպ չի հայտնվել Պողոս առաքյալին, Պետրոս առաքյալին կամ Թադեոս առաքյալին: Սուրբ Գրքում ասվում է, որ Մովսեսին նա հայտնվել է Սինայի վրա, իսկ լրությամբ՝ Իր Միածին Որդուն՝ Հիսուս Քրիստոսին, նա շարունակում է իրեն բացահայտել սրբերի կյանքում:
Ինձ համար Աստված ակնհայտորեն իրեն դրսևորում է նրանց մեջ, ովքեր իրենց ամբողջ կյանքը նվիրաբերել են Նրա և մարդկանց ծառայությանը: Ես արդեն խոսել եմ Մայր Թերեզայի մասին: Չեմ կարող այդ անձի մասին մտածել՝ նրա մեջ չտեսնելով Աստծու պատկերը և դրսևորումը:
Երբ նայում ես բնությանը՝ գեղեցիկ ու վսեմ, հաճախ քեզ զգում ես Աստծու ներկայությամբ: Եվ այսպես, Աստծուն կարելի է հայտնաբերել ամենատարբեր եղանակներով, պետք է սոսկ ունկնդիր լինել: Բայց երբեմն մենք կորցնում ենք զգայունակությունը նրա ներկայության նշանների հանդեպ:

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի զրույցներից Ջիովաննի Գուայտայի հետ

Գարեգին Ա. եւ Վազգեն Ա. վեհափառներ

Գարեգին Ա եւ Վազգեն Ա

Երբ 1989 թվականի ապրիլին, որպես Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս, ես պետք է Հայաստան գայի իմ նախորդի հրավերով, նամակ գրեցի նրան, որ կամենում եմ այցելել Հայաստանի հարավում գտնվող Տաթևի վանք, մեր Եկեղեցու պատմության մեջ աստվածաբանական ամենանշանավոր կենտրոններից մեկը: Իմ ժամանման օրվա երեկոյան Վագգեն կաթողիկոսն ինձ ասաց. «Երբ ստացա Ձեր նամակը, հուզվեցի. իբրև կաթողիկոս իմ ծառայության 33 տարիներին ես ոչ մի անգամ չեմ այցելել Տաթևի վանք: Հիմա Դուք մի քանի օրով եք եկել Կիլիկյան Աթոռից, և եթե այնտեղ վերադառնաք, ի՞նչ կասեն մարդիկ: Կհարցնեն՝ ո՞ւր է մեր կաթողիկոսը: Դրա համար ես որոշել եմ, որ մենք գնանք միասին»: Մենք միասին շրջեցինք Հայաստանի ամբողջ հարավում: Եվ բազմաթիվ հավատացյալների առաջ նա ասաց հետևյալը. «Սիրելիներս, դուք լավ գիտեք, որ ես երբեք ձեզ մոտ այցի չեմ եկել, ես չգիտեմ, արդյոք, լա՞վ եմ վարվել, թե՞ վատ… Բայց եթե նախապես եկած լինեի, դուք չէիք կարող այսպես հրապարակավ ինձ դիմավորել»: Դա 1989 թվականն էր, և կային թեմեր, որտեղ նա չէր եղել իր ընտրվելու ժամանակից՝ 1955-ից ի վեր: Այսօր, երբ ես ուղևորվում եմ տարբեր տեղեր, երկրի հարավում և հյուսիսում, մարդիկ ինձ ասում են. «Մենք երբեք կաթողիկոս չենք տեսել…»: Բայց, կրկնում եմ, նա չէր կարող այլ կերպ վարվել:

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի զրույցներից Ջիովաննի Գուայտայի հետ

Կարդացեք նաև Երկու ՎԵՀԱՓԱՌՆԵՐԸ (հանդիպում 2-րդ)

%d bloggers like this: