Blog Archives

ՄԵԾ ՊԱՀՔ – Ծիսական բառարան

Գալստեան կիրակի

Եկեղեցւոյ օրինադրած պահքերուն ամենէն երկարը Մեծ Պահք անունն առած է: Բուն Բարեկենդանի յաջորդ Բշ.էն (Երկուշաբթի) սկսեալ մինչեւ Աւագ Շբ. (Շաբաթ) օրը կը տեւէ 48 օր շարունակ, կամ եօթը եօթնեակներու միջոց: Այդ պահքին 40 օրերը՝ այսինքն Բուն Բարեկենդանի յաջորդ Բշ.էն մինչեւ Ղազարու Յարութեան նախընթաց Ուր. (Ուրբաթ) օրը, Բուն Քառասնորդական Մեծ Պահքը կը կազմեն, եւ այժմեան իմացուած կերակուրներու պահքէն զատ ծոմ ալ պիտի պահուի՝ Շաբաթ ու Կիրակի օրերէն զատ: Շաբաթ օրեր սրբոց տօն կը կատարուի, բայց պահքը չի լուծուիր, իսկ միւս հինգ օրեր եկեղեցական պաշտամանց մէջ ալ պահոց կարգ կը կատարուի: Մեծ Պահքին Բ. շաբաթը պզտիկ տարբերութիւն մը ունի միւս շաբաթներէն ընթերցուածներուն երկարութեամբ, որովհետեւ այս երկրորդ շաբաթը Մեծ Պահքէն զատ՝ չորս եղանակներու պահքերէն գարնանամուտի շաբաթապահքը կը կազմէ, եւ իբր կրկին պահք կը նկատուի: Իսկ Աւագ Շաբաթը Մեծ Պահքին յարակից մաս մըն է եւ Յարութեան շաբաթապահքը կը կազմէ. Ղազարու Յարութեան ու Ծաղկազարդի օրերուն պահքն ալ հարկաւ Յարութեան օրով պահքը լուծելու յարմարութենէն առաջ եկած է, որով Քառասնորդական պահքն ու Յարութեան շաբաթապահքն իրարու կը կցուին եւ ամբողջ պահք մը կը կազմեն ի պատիւ Քրիստոսի տնօրինութեանց: Երբ Մեծ Պահոց մէջ պատահաբար հանդիպին Տեառնընդառաջի եւ Աւետման տօները, եկեղեցական արարողութեանց համար Մեծ Պահոց բոլոր պահանջները կը դադրին, վարագոյր ալ կը բացուի, եւ բաց պատարագ կը մատուցուի, բայց կերակրոյ պահքը չի լուծուիր: Իսկ Լուսաւորչի Մուտն ի վիրապին բաց պատարագը Սիմէոն Կաթողկոսի կարգադրութեամբ սկսած է, յառաջագոյն միւս շաբաթներուն պէս գոց պատարագ կը մատուցուէր: Մեծ Պահոց յատկանիշներն են վարագոյրին փակ մնալը – որով բոլոր ժողովուրդը իբր ապաշխարող կը նկատուի, գոց պատարագը – որով ժամաւորները հին ժամանակի արտաքին գաւթի մէջ ապաշխարողներուն կը հաւասարին եւ Արեւագալի, Ճաշու եւ Խաղաղական յատուկ երգերը – որոնք կերպով մը պատարագի հանդիսութեան տեղը բռնած կ’ըլլան:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Սուրբ Եփրեմ Ասորու՝ Մեծ Պահքի աղոթքը

ՃՐԱԳԱԼՈՅՑ – Ծիսական բառարան

Pahq-3Մեծ տօներուն նախատօնակի երեկոները սովորութիւն էր ճրագ լուցանել եկեղեցւոյ մէջ. այդ սովորութիւնը նոյնիսկ ամէն կիրակնամուտին ալ տեղի կ’ունենար, եւ Լոյս Զուարթ երգը «Օրհնութիւն ճրագաց» կոչուած է։ Բայց հիմա Ճրագալոյց անունը կը գործածուի միայն Ծննդեան եւ Զատկի նախընթաց երեկոներուն արարողութեան՝ ամէնուն ձեռքը մոմեր տալով. եւ նոյնիսկ երկու տօներուն նախընթաց ամբողջ օրը Ճրագալոյց կը կոչուի իբրեւ օր պատրաստութեան մեծ տօնին։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացեք նաև Թաղումն Տեառն

ԾՈՄ – Ծիսական բառարան, Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանյան

ծոմ, Օրմանյան, ծիսական բառարան

Եկեղեցւոյ նախնական սովորութեան մէջ պահք կոչուածը կերակուր չուտելն էր, հետեւաբար կ’իմացուէր ինչ որ այժմ մենք կ’իմանանք ծոմ բառով։ Իսկ երբ բոլորովին անօթի մնալ չկրցողներու ներուեցաւ թեթեւ եւ չկշտացնող բանջարեղէն ուտել՝ առանց պահեցողութիւնը աւրուած սեպելու, պահք բառին իմաստը սեպհականուեցաւ մսեղէն ու կենդանական կերակուրներէ զգուշանալով՝ բուսեղէններով շատանալուն, եւ ծոմ բառը գործածուեցաւ առանց ուտելու պահեցողութեան։ Եկեղեցւոյ մէջ պահքէն զատ ծոմ ալ կը պահուի Առաջաւորաց հինգ օրերուն եւ Մեծ Պահքի իւրաքանչիւր եօթնեակին առաջին հինգ օրերուն, շաբաթ ու Կիրակի օրերէն զատ, իսկ մնացեալ բոլոր պահքերը ծոմ չունին։ Ծոմ պահելու օրերը պատարագ մատուցանելն ալ կը խափանուի։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

%d bloggers like this: