Blog Archives

ԽԱՉՎԵՐԱՑ կամ ՎԵՐԱՑՄԱՆ ԽԱՉ – Ծիսական բառարան

խաչվերացԱմենէն հինն է խաչի տօներուն, եւ իր պատմական սկզբնաւորութիւնն ալ մինչեւ Քրիստոնէութեան սկիզբը կը բարձրանայ, որովհետեւ խաչը վերացնելու եւ փառաւորելու առաջին գործողութիւնը կը վերագրուի Տեառնեղբայր Յակոբ առաքյալին, որ Երուսաղէմի առաջին եպիսկոպոսն եղած է եւ որ խաչը բարձրացնելով ի տես ժողովրդեան «Խաչի քո, Քրիստոս, երկիր պագանեմք» օրհնութիւնն ու աղօթքն ըսած է: Դժուար է հաստատել թէ Յակոբ Տեառնեղբայր բուն իսկ Քրիստոսի խաչը բարձրացրած ըլլայ, ենթադրելով որ առաքեալք յաջող միջոցով մը կրցան Քրիստոսի խաչէն մաս մը ձեռք բերել, բայց անհաւանական չէ նմանութեամբ շինուած քառաթեւով մը այդ արարողութիւնը կատարուած է: Խաչի փառաւորութեան երկրորդ պարագայ մըն ալ խաչին գիւտն է, երբ Հեղինէ դշխոյ զայն գտնելէն ետքը մեծահանդէս փառաւորութեամբ զետեղեց Ս. Յարութեան տաճարին մէջ: Խաչվերացի տօնին նախընթաց օրը նաւակատիքի յիշատակ կատարելը, եւ այդ յիշատակը Ս. Յարութեան տաճարին նաւակատիքի տարեդարձն ըլլալը, Խաչի գիւտն ու Խաչվերացը ներքին կերպով մը իրարու կը միացնեն: Երրորդ պարագան ուր խաչը յատուկ փառաւորութիւն ստացաւ՝ Խաչի գերեդարձն է: Երուսաղէմ Պարսից կողմէն առնուեցաւ 610-ին, եւ ուրիշ բաներու հետ Խաչափայտն ալ տարուեցաւ իբր գերի կամ իբր աւար, բայց 627-ին Հերակլ կայսրը Պարսից յաղթելով՝ Խաչափայտն ետ դարձուց եւ 628-ին զայն փառաւոր հանդէսով Ս. Յարութեան տաճարին մէջ զետեղեց, եւ այս պարագայէն ետքը յոյները սկսան Խաչի Վերացման տօն կատարել Սեպտեմբեր 14-ին: Մեր եկեղեցին, որ մեծ տօները Կիրակիի կը փոխադրէ, Խաչվերացի տօնն ալ կը կատարէ Սեպտեմբերի 14-էն ետք կամ յառաջ հանդիպող մերձաւորագոյն Կիրակիին, որ է Սեպտեմբեր 11-էն 17 օրերու մէջ հանդիպող Կիրակիին: Տօնական յիշատակը երեք եղելութեանց հետ ալ կապ ունի, բայց գլխաւոր կը նկատուի Տեառնեղբայր Յակոբ առաքեալէն մնացած աւանդութիւնը:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև ՏԱՂԱՒԱՐ [ՏՕՆ] – Ծիսական բառարան

ՏԱՂԱՒԱՐ [ՏՕՆ] – Ծիսական բառարան, Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանյան

տաղավար տոն, Օրմանյան

Այդպէս կը կոչուին հինգ մեծ տէրունի տօները որոնք շաբաթապահք, նաւակատիք, մեռելոց եւ քանի մը օր շարունակութիւն ունին։ Այս հինգ տօներն են Աստուածայայտնութիւն 8 օր, Յարութիւն 50 օր, Այլակերպութիւն 3 օր, Վերափոխում 9 օր եւ Խաչվերաց 7 օր։ Ասոնցմէ իւրաքանչիւրն ալ տարւոյն մէջ որոշ միջոցի մը սկզբնաւորութիւնն են։ Վճռական կերպով յայտնի չէ թէ ի́նչ առնչութիւն կայ տաղաւար կոչման եւ այս մեծ տօնախմբութեանց մէջ։ Ոմանք կը կարծեն թէ ինչպէս Հին Ուխտին մէջ մեծահանդէս տօնախմբութիւն մըն էր Տաղաւարահարքը կամ Տաղաւար կոչուած տօնը, նոյն են քրիստոնէից համար այդ տէրունի տօները։ Թերեւս հաւանական է կարծել թէ իրօք տաղաւարներու հաստատմամբ տօնավաճառի նման հանէսներ կը կազմակերպուէին այս մեծ տէրունիներուն, եւ անկէ մնացած ըլլայ տաղաւար յորջորջումը։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

%d bloggers like this: