Blog Archives

Գարեգին Ա. «ՄԱՇՏՈՑԱՇՈՒՆՉ» (հատվածներ)

Gospel of Gladzor, 1025

Ձեռագրի թերթը՝ Գլաձորի Ավետարանից

Հայուն կեանքն ալ անապատ էր…
Ո՞ւր էր Մովսէսը հայուն:
Հայուն Մովսէսը ծնաւ Տարօնի մէջ եւ առաւ նոր անուն`
– Մեսրոպ Մաշտոց:
Մեսրոպ ալ երկար թափառելէ ետք հայոց անապատացեալ եւ նոր փարաւոններէ սպառնացուած աշխարհին մէջ, վերջապէս, նոր Սինայի բարձունքի իր որոնումին մէջ հասեր էր Ասորիք` Եդեսիա, Ամիդ, Սամուսատ. Աստուած մօտեցեր էր իրեն եւ իր աչքերուն մէջ երկնքի աստղերու լոյսով ձեւաւորեր էր Հայոց Գիրը, հայուն նոր Տասնաբանեան:

Ս. Մեսրոպի ճգնարա՜նը։
Սինայի գագաթ հայոց պատմութեան, մշուշին մէջ աստուածային խորհուրդին։
Ու Թաբոր լեռ, ուր Քրիստոսի հետ այցի եկան Իրեն բոլոր Եղիաները ու բոլոր Մովսէսները մեր պատմութեան։
Աստուածամարդկային այդ աշխարհին մէջ երկնուեցաւ խորհուրդն ահեղ մեր պատմութեան յաւերժութեան։

Աղբյուրը՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս,

«Մաշտոցաշունչ»

Սուրբ Ներսես Շնորհալի

Սուրբ Ներսես ՇնորհալիՍ. Ներսես Շնորհալին ծնվել է Կիլիկիայի Տլուք գավառի Ծովք դղյակում, մոտ 1100 թ.: Նրա հայրը՝ Ապիրատ Պահլավունի իշխանը, սպանվեց պատերազմի ժամանակ, երբ Ներսեսը դեռ մանուկ էր: Ներսեսի երկու կրտսեր եղբայրները՝ Վասիլը և Շահանը, դարձան զինվորականներ, իսկ Ներսեսը իր ավագ եղբայր Գրիգորի հետ նախընտրեց Աստծո նեղ և անձուկ ճանապարհը:

Գրիգորը և Ներսեսը կրթվում և դաստիրակվում են Քեսունի Կարմիր վանքում՝ առաջին երկու Պահլավունի կաթողիկոսներ Գրիգոր Վկայասեր և Բարսեղ Անեցու հոգածությամբ և հոգևոր հայրությամբ: Երկու եղբայրները աշակերտում են նշանավոր Ստեփանոս Մանուկ գիտնական վարդապետի մոտ: Բարսեղ կաթողիկոսի (1105-1113) անակնկալ մահից հետո Հայոց կաթողիկոս է դառնում Ներսեսի եղբայր Գրիգորը, երբ հազիվ 20 տարեկան էր: Գրիգորի կաթողիկոսական պաշտոնավարության շրջանը ամենաերկարն է մեր Եկեղեցու պատմության մեջ (1113-1166): Ներսեսը իր եկեղեցական բոլոր կարգերը (սարկավագություն, քահանայություն, երբ 18 տարեկան էր և եպիսկոպոսություն՝ 30 տարեկան հասակում) ստանում է իր կաթողիկոս եղբորից՝ դառնալով նրա զորեղ աջակիցը և փոխանորդը հայրապետական բոլոր գործերի մեջ:

Սուրբ Ներսես Շնորհալի

Շուտով Ներսեսը իր առաքինասեր վարքի, իմաստության հանճարի և անձնվեր քարոզչության շնորհիվ սիրվում է շատերի կողմից: Նրա իմաստության և սրբության բույրը տարածվում է ողջ աշխարհում: Սակայն Ներսեսը իր մեծ խոնարհության պատճառով խուսափում էր մեծարանքներից և միշտ ձգտում առանձնության և ճգնությունների:

Մոտ 1150 թ. Տիրոջ նախախնամությամբ Պահլավունիների ձեռքն է անցնում Հռոմկլայի ամուր բերդը: Այստեղ է հանգրվանում աստանդական հայրապետական աթոռը և շուրջ մեկուկես դար մնում համեմատաբար խաղաղ ու անխռով պայմաններում: Ներսեսի անունը սերտորեն կապվեց այս դղյակի հետ, և այս իսկ պատճառով պատմության մեջ հայտնի է նաև Կլայեցի մականունով: Կյանքի մնացած մասը՝ գրեթե քառորդ դար, նա անցկացնում է այս «տոթ» բերդի մեջ: Միայն մեկ անգամ է առիթ ունենում կարևոր առաքելությամբ դուրս գալու այս «բերդարգելությունից»: Կիլիկիո երկու մեծ հայ իշխանների՝ Թորոս Լևոնի Ռուբենյանը և Լամբրոնի բերդի տեր Օշինը, իրար դեմ զենք էին վերցրել (1164 թ.): Շնորհալին ուղարկվում է նրանց հաշտեցնելու համար: Նրա առաքելությունը հաջողությամբ է պսակվում. երկու իշխանները հաշտվում են և վերջ տալիս եղբայրասպան կռվին:St Nerses / Սուրբ Ներսես Շնորհալի

Վերադարձի ճանապարհին Մամեստիա քաղաքի մեջ Շնորհալին հանդիպում է Բյուզանդիայի կայսեր փեսային և ներկայացուցչին՝ Ալեքս դուքսին, որը եկեղեցիների բաժանման կապակցությամբ հետաքրքրվում է Հայ Եկեղեցու դավանաբանությամբ: Այստեղից սկիզբ են առնում միարարական բանակցություններ Հայոց Հայրապետության և Բյուզանդիայի կայսեր և հունաց պատրիարքի միջև: Այս բանակցությունները շարունակվում են մինչև Ներսեսի կյանքի վերջը: Բանակցությունների թղթակցությունները պահպանվել են թե՚ հայերենով, թե՚  հունարենով:

Արդեն ծերացած և հիվանդ Գրիգոր Գ. Պահլավունին, 1166 թ. ապրիլի 17-ին, իր եղբորը՝ Ներսեսին, ձեռնադրում է կաթողիկոս ու երեք ամիս հետո վախճանվում: Ս. Ներսեսը, 7-8 տարի խաղաղությամբ պաշտոնավարելով, 1173 թ. վախճանվում և թաղվում է եղբոր կողքին՝ Հռոմկլայի բերդում:

Նրա գերեզմանը մեծ ուխտատեղի էր մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմը: Ս. Ներսես Շնորհալու հիշատակը տոնվում է ս. Թարգմանչաց հետ՝ Խաչվերացին հաջորդող հինգերորդ շաբաթ օրը:

 
Աղբյուրը՝ Ներսես Շնորհալի, Թուղթ ընդհանրական, «Գանձասար» հանդես, 1991
 
 
%d bloggers like this: