Blog Archives

Մեր հոգեւոր հայրենիքը (մասն Բ.) – Գարեգին վ. Յովսէփեան

Սկիզբը՝ այստեղ:

Բ

Ա՛րդ, ո՞րն է Հայ ժողովրդի հոգեւոր հայրենիքը:

Գարեգին ՀովսեփյանԱյս հարցի պատասխանը այն ժամանակ կարող ենք տալ, երբ աչքի առաջ ունենանք մեր ժողովրդի անցյալը: Որովհետեւ այնտեղ կարելի է որոշել միայն ժողովրդի հոգու բնորոշ գծերն ու յատկութիւնները, այնտեղ է պատկերանում ժողովրդի հոգեւոր կեանքի եւ ընդհանուր քաղաքակրթութեան մէջ ցոյց տուած զարգացումը: Պատմութիւնը ազգերի կեանքի հայելին է, իսկ հայելու մէջ անդրադառնում է ճիշտ պատկերը: Read the rest of this entry

Գարեգին Ա հայրապետը՝ աշխարհականացման մասին

532994_353146218093230_390133688_nԺամանակակից աշխարհում Եկեղեցու առջև ծառացած մարտահրավերներից է աշխարհականացումը, որը բնորոշվում է հասարակության մեջ կրոնի դերի փոփոխությամբ (նվազմամբ)։ Այն բարդ և բազմաշերտ երևույթ է, ուստի և ուսումնասիրողները առանձնացնում են դրա մի շարք տարբերակներ։ Խորամուխ չլինելով աշխարհականացմանն առնչվող մանրամասների մեջ՝ ստորև կներկայացնենք երջանկահիշատակ Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի հայացքները խնդրո առարկա հարցի հետ կապված։

Վեհափառը տարբեր առիթներով անդրադարձել է այս կարևոր հարցին իր աշխատություններում և հարցազրույցներում՝ կարևորելով հայ հոգևորականության դերը դրան դիմակայելու հարցում։ Նախ նշենք, որ Վեհափառը ընդունում է, որ «Աշխարհայնացած աշխարհը այնպէս անսանձ եւ անհակակշիռ թափանցումով մտեր է մեր արտը, որ սկսեր է որոմը ցորենին հետ շփոթուիլ…»։ Read the rest of this entry

Հարությունը մեր հավատքի սիրտն է. Սերգեյ Ավերինցև

Հատված Ս. Ս. Ավերինցևի կողմից 2002 թ. դեկտեմբերի 14-ին խոսված քարոզից.

Սերգեյ Ավերինցև Сергей Аверинцев

Քրիստոսի հարությունը, մեր հավատն առ հարությունն Քրիստոսի առ Եկեղեցին մեր հավատքի սիրտն է և մեր պատասխանը փորձչին՝ դևին։ Այլապես ի՞նչ կլիներ Եկեղեցին առանց նրանում հարուցյալ Քրիստոսի ներկայության. պարզապես մարդիկ՝ իրենց թուլություններով։ Պատմության մեջ – Եկեղեցու երկրային, էմպիրիկ պատմության մեջ – շատ տխուր բաներ կան, ինչպես և ամենատարբեր մարդկային ընկերակցությունների պատմության մեջ։ Բայց եթե նույնիսկ չմտածենք այդ մասին, ամենաբարեպաշտ, առաքինի, հարգանքի արժանի քրիստոնյաները միայն  իրենք իրենցով՝ առանց հարուցյալ Քրիստոսի ներկայության, ի՞նչ են կարող անել իրենց անլիարժեք բարեպաշտությամբ, իրենց մարող առաքինություններով, իրենց իրական բայց և համենայն դեպս անբավարար ներշնչանքով։

Ես ինձ թույլ կտամ ասել շատ անձնական բան՝ ինձ անձնական խոստովանություն անել թույլ կտամ։ Ես չգիտեմ, թե ինչպես է փորձիչը խոսում ուրիշ մարդկանց հետ, բայց երբ նա ինձ հետ է խոսում,

Read the rest of this entry

Առաջընթաց և նոր հիմնախնդիրներ. Գարեգին Ա.

Գարեգին Ա

Ջ. Գուայտա – Մեր աշխարհի առջև ծառացած բացառիկ հրատապ հիմնախնդիրը շրջական միջավայրի պահպանման հիմնախնդիրն է: Արդեն հաշվարկված է, որ եթե առաջիկա տասնամյակներում մթնոլորտի ապականումը շարունակվի այս նույն արագությամբ, ապա երկրի մակերևույթի ջերմաստիճանը կբարձրանա մի քանի աստիճանով, որը կհանգեցնի Անտարկտիդայի սառույցի հալքին: Իբրև հետևանք, առափնյա բազմաթիվ շրջաններ կողողվեն, և երկրի աշխարհագրական քարտեզից կվերանան ամբողջական ցամաքամասեր…

Մթնոլորտի ապականմանը պետք է ավելացնել չընդհատվող անտառահատումը (օրինակ՝ ամազոնյան անտառի ոչնչացումը), հողի ուժասպառությունը, մոլորակի ընդարձակ շրջաններն անապատի վերածելը (ինչպես անապատի մեծացումը դեպի Սահելի շրջան), կենդանիների բազմաթիվ տեսակների բնաջնջումը, ծովերի աղտոտումը, գյուղատնտեսության մեջ քիմիական նյութերի օգտագործման պատճառով ստորերկրյա ջրերի թունավորումը…

Մեկ խոսքով՝ այսօր մարդկությունը հասել է այն ծայրակետին, երբ երևան է գալիս մոլորակի կործանման վտանգը: Ի՞նչ կարող է ասել Եկեղեցին այս հավաքական յուրատեսակ ինքնասպանության առթիվ:

Գարեգին Ա. – Նախ ես կկամենայի ասել, որ այն պատկերը, որ Դուք ինձ հենց նոր գծեցիք, ինձ չափազանց մռայլ, նույնիսկ մի քիչ հայտնութենական է թվում… Ես շատ լավ հասկանում եմ, որ Դուք հիմնվում եք գիտական տվյալների վրա, բայց Աստված, որ աշխարհի Արարիչն ու Տիրակալն է, միշտ կարող է փրկել իր արարչագործությունը: Չգիտեմ, թե ինչու, սակայն համոզված եմ, որ ապագան այնքան մռայլ չի լինի, Read the rest of this entry

Գարեգին Ա. – ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՄԱՍԻՆ

Գարեգին Ա, Եկեղեցու մասին

Եկեղեցին, որպէս ոգի, որպէս Քրիստոսով իրագործուած միասնութիւն և անով կերպաւորուած կարգաձև՝ կեդրոնական, կենսական, որոշադրիչ տեղ, դիրք և դեր ունի եկեղեցական անունը կրող անձին և անոր կեանքին մէջ։

Քրիստոսի հաւատքի ոյժը ծնունդ կու տայ նիւթականօրէն մետաղաշէն ու փայտաշէն, բայց հոգևորապէս հաւատաշէն եկեղեցիներու։

Հայաստանեայց եկեղեցին երբեմն առանց հողի ու քարի կարողացաւ մեզ պահել երկար դարեր ու կարող է մեզ յաւերժացնել, երբ գիտնանք մեր ոտները ամրապէս կռուանել այդ գետնի վրայ իբրեւ մեր գոյութեան խորարմատ եւ հաստատախարիսխ պատուանդանի։

Եկեղեցին համահաւաքոյթն է, միասնականութիւնն է բոլոր անոնց, որոնք կը հաւատան ի Քրիստոս, հայօրէն, Լուսաւորչօրէն, Մեսրոպաբար, Վարդանաբար։

Օտար եկեղեցիներ չկարողացան խափանել և խախտել Հայաստանեայց եկեղեցու վճիտ հաւատքը Հայաստանում առաքեալներով քարոզուած և Լուսաւորչով կնքուած ու մեր սուրբ հայրերի հոգեշէն քարոզութեամբ ծաղկած։

Տե՛ս նաև Գարեգին Ա. Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, ԳՐՔԻ ՄԱՍԻՆ

Մայր Թերեզա. Աբորտի մասին /մաս 1-ին/

mother-teresa, about aborts / Մայր Թերեզա, Աբորտի մասին

Եթե մարդկանց սպանելու նոր միջոցներ հնարելու համար ներդրվող բոլոր գումարները օգտագործվեին նրանց կերակրելու, պատսպարելու և դաստիարակելու համար, ինչքա՜ն գեղեցիկ կլիներ այս աշխարհը:

Մայր Թերեզա

                          *                      *                      *                         *                       *                         *

Այսօր շատ երկրներում ցանկացած կին, եթե ուզենա, հղիության արհեստական ընդհատում կամ աբորտ կարող է անել: Աբորտի կողմնակիցներն ասում են, որ սաղմն ընդամենը մսի կտոր է՝ մայրական մարմնից, որը չունի իր առանձին կյանքը: Ուրեմն, ըստ նրանց, յուրաքանչյուր կին իրավունք  ունի ինքնուրույն որոշել նրա ճակատագիրը, ինչպես որ կորոշեր իր կույր աղիքը կամ գլանները հեռացնելու հարցը:

Բայց այդ մարդիկ սխալվում են (կամ ձևացնում են, թե չգիտեն ճշմարտությունը, քանի որ այդպես հարմար է): Այսօր ժամանակակից բժշկության, կենսբանության, կենսաքիմիայի եզրակացությունները համապատասխանում են Եկեղեցու ուսմունքին: Երբ երեխան ծնվում է ժամանակից շուտ՝ 7 կամ 5 ամսականում, նա կարող է ապրել՝ շնորհիվ ժամանակակից բժշկությանը: Ստացվում է, որ մոր արգանդում նա մսի կտոր է, իսկ նրանից դուրս՝ կենդանի մարդկային արարած:

Բծախնդիր հետազոտողները ցույց են տվել, որ 7 շաբաթական (49 օրական) մարդկային սաղմն ունի ամբողջապես ձևավորված ներքին և արտաքին օրգաններ, քիթ, աչքեր, շրթունքներ, լեզու: Իսկ 12 շաբաթականը (84 օր) ունի նույնիսկ մատնահետքեր: Ուլտրաձայնային նկարահանման միջոցով մարդիկ տեսան, որ 12 շաբաթական սաղմը աբորտի ժամանակ լայնորեն բացում է բերանը, ինչպես ճչոցի ժամանակ՝ անձայն ճչոցի: Այնպես որ, ի՞նչ է աբորտը, եթե ոչ սպանություն:

Շարունակությունը՝ այստեղ

Մայր Թերեզա

ԾՈՄ – Ծիսական բառարան, Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանյան

ծոմ, Օրմանյան, ծիսական բառարան

Եկեղեցւոյ նախնական սովորութեան մէջ պահք կոչուածը կերակուր չուտելն էր, հետեւաբար կ’իմացուէր ինչ որ այժմ մենք կ’իմանանք ծոմ բառով։ Իսկ երբ բոլորովին անօթի մնալ չկրցողներու ներուեցաւ թեթեւ եւ չկշտացնող բանջարեղէն ուտել՝ առանց պահեցողութիւնը աւրուած սեպելու, պահք բառին իմաստը սեպհականուեցաւ մսեղէն ու կենդանական կերակուրներէ զգուշանալով՝ բուսեղէններով շատանալուն, եւ ծոմ բառը գործածուեցաւ առանց ուտելու պահեցողութեան։ Եկեղեցւոյ մէջ պահքէն զատ ծոմ ալ կը պահուի Առաջաւորաց հինգ օրերուն եւ Մեծ Պահքի իւրաքանչիւր եօթնեակին առաջին հինգ օրերուն, շաբաթ ու Կիրակի օրերէն զատ, իսկ մնացեալ բոլոր պահքերը ծոմ չունին։ Ծոմ պահելու օրերը պատարագ մատուցանելն ալ կը խափանուի։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Եկեղեցին և համասեռամոլությունը

Եկեղեցին և համասեռամոլությունըՋ. Գուայտա – Բարոյական հարցերից մեկը, որն ավելի ու ավելի բացահայտ կերպով քննարկվում է Եկեղեցիներում, համասեռամոլությունն է։ Բնականաբար այս հարցը նույնպես գոյություն է ունեցել միշտ, բայց միայն այսօր են լույս աշխարհ հանել։ Համասեռամոլները իրենց իրավունքների ճանաչում են պահանջում ինչպես հասարակության, այնպես էլ Եկեղեցու կողմից։ Գրացի Եվրոպական էկումենիկ ժողովին, agora  տաղավարում, տարբեր շարժումների և էկումենիկ խմբերի ցուցափեղկերի կողքին կար նաև քրիստոնյա համասեռամոլների վահանակը։

Ո՞րն է Ձեր դիրքորոշումը համասեռամոլության վերաբերմամբ։

Գարեգին Ա – Կարծում եմ, Դուք միանգամայն իրավացի եք՝ ասելով, որ այդ երևույթը գոյություն է ունեցել մշտապես։ Հարցն այսօր այդ երևույթի ընկերային բնույթի մասին է։ Ամենաթողության գաղափարով տարված մեր հասարակությունն իր ազատությունը հասկանում է իբրև առանց որևիցե սահմանափակումների ու չափանիշների կենսակերպ, իսկ զանգվածային լրատվամիջոցները, որոնք նախապատվություն են տալիս ամեն ինչի, որը կապ ունի սեռական այլանդակությունների հետ, պատճառ են դառնում, որ տվյալ հարցը ստանա գուցե չափազանց մեծ համեմատություններ։

Յուրաքանչյուր դեպք առանձնաբար զննելով և յուրաքանչյուր մարդու հանդեպ հովվական հոգածություն ցուցաբերելով հանդերձ, Եկեղեցին չի կարող համաձայնել, որ աստվածաշնչական ուսմունքին ակնհայտորեն հակասող մի իրականություն դիտվի իբրև բնական երևույթ։ Դա կասկածի տակ է դնում մեր հավատարմությունն աստվածային Բանին։ Չնայած նրան, որ համասեռամոլությունը միշտ գոյություն է ունեցել ինչպես Եկեղեցում, այնպես էլ հասարակության մեջ, այդ երևույթը միշտ շեղում է համարվել։ Իսկ ինչո՞ւ պետք է այսօր այն ընդունենք իբրև բնական երևույթ։ Ամենաթողության այս ծայրահեղ դիրքորոշումը հանգեցնում է բարոյական հարաբերապաշտության, որն այլևս անհնարին է դարձնում բարին չարից զատորոշելը։

Ջ. Գուայտա – Բայց և այնպես, Դուք գիտեք, որ այսօր որոշ երկրների օրենսդրություններ համասեռամոլներին թույլատրում են միմյանց միջև ամուսնական դաշինք կնքել ու կազմել ընտանիք, որը ժառանգության, երեխաների որդեգրման և այլ հարցերում ունի նույն իրավունքները, ինչ որ տարասեռ ընտանիքը։

Գարեգին Ա – Ես չեմ կարող հավանություն տալ դրան։ Ես համոզված եմ, որ հասարակությունն այդպիսի որոշումից ոչինչ չի շահի։ Ընդհակառակը, կառաջանան շատ ավելի լուրջ ու դժվարին հիմնախնդիրներ։

Որոշ երկրների օրենսդրություններ քրիստոնեական բարոյականության ոլորտից բացարձակապես դուրս են։ Կարծում եմ, որ դա շատ վտանգավոր է, քանի որ եթե դիպչենք բարոյականության հիմնական սկզբունքներին, մենք կընկնենք բարոյական քաոսի մեջ։ Մարդը, ինչպես և հասարակությունը, կարիք ունի «կարգավորիչ կանոնների», ինչպես հաճախ կրկնում էր Հայր Իվ Կոնգանը։

Աղբյուրը՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, «Զրույցներ Ջիովաննի Գուայտայի հետ», Ս. Էջմիածին, 2001

 

Քանի՞ Հայ եկեղեցի գոյություն ունի

Խոր վիրապում/ Գարեգին Ա, Գարեգին Բ, Արամ Ա, Թորգոմ արք. Մանուկյան

– Այժմ կուզենայի ծանոթանալ ձեր Եկեղեցու կառուցվածքին։ Դուք 4 Աթոռ ունեք՝ 2 Պատրիարքություն և 2 Կաթողիկոսություն։ Պատմական ի՞նչ պատճառներ են պայմանավորել Եկեղեցու այսպիսի կառուցվածքը։ Հայկական մե՞կ, թե՞ մի քանի Եկեղեցիների մասին պետք է խոսել։

– Գոյություն ունի հայկական մեկ Եկեղեցի, նրա հոգևոր կենտրոնը Էջմիածնի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսությունն է, որը մինչև 15-րդ դարը առաջինն ու միակն էր։ Այլ Կաթողիկոսությունների գոյությունը դրանից առաջ պայմանավորված էր ժողովրդի կյանքի պատմական հանգամանքներով, դրանք տեղային սահմանափակ իրավասություն են ունեցել։ Օրինակ, Աղթամարի Կաթողիկոսությունը (կղզի Արևմտահայաստանում, որն այժմ Թուրքիայի տարածքում է), գոյատևել է 12-ից մինչև 19-րդ դարը, և նրա իրավասության ներքո էր Վանի՝ Վասպուրականի նահանգը։ Նույն ձևով եղել են ուրիշ Կաթողիկոսություններ նույնպես, բայց մի քանի տարի կամ տասնամյակ գոյատևելով՝ վերացել են այն հանգամանքների փոփոխությամբ, որոնք նրանց կյանքի էին կոչել։

15-րդ դարում տեղի է ունեցել մի կարևոր իրադարձություն։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսությունը 11-րդ դարից Մեծ Հայաստանից դուրս էր, գտնվում էր այն տարածքում, որը հայտնի է որպես Կիլիկիա։ 1293-ին Ամենայն Հայոց Աթոռը հիմնավորվեց Սիսիում՝ Կիլիկյան թագավորության մայրաքաղաքում։ 1375-ին մամլյուքները նվաճեցին Սիսը և կործանեցին Կիլիկյան թագավորությունը։ Կաթողիկոսարանը դեռևս Սիսիում էր մնացել։ Բայց արդեն մտածում էին այն վերստին տեղափոխել իր օրրանը՝ Սուրբ Էջմիածին։ Այդ ժամանակաշրջանում Հռոմի եկեղեցին Խաչակրաց արշավանքների միջոցով և կրոնական տարբեր Միաբանությունների օգնությամբ Կիլիկիայում ձեռնարկեց քարոզչական բնույթի շատ փորձեր, որոնք բացարձակապես չխրախուսվեցին հայերի կողմից։ Տվյալ հանգամանքն էլ մեր եկեղեցուն հարկադրեց իր կենտրոնը տեղափոխել Էջմիածին, ինչը և տեղի ունեցավ 1441-ին։ Սսի կաթողիկոս Գրիգոր Թ-ն, արդեն առաջացած տարքում լինելով, անձնապես չուզեց տեղափոխվել։ Այնժամ Ազգային եկեղեցական ժողովն Էջմիածնում ընտրեց նոր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։ Գրիգոր Է-ի մահից մի քանի տարի անց Կիլիկիայում ընտրվեց մեկ ուրիշ Կաթողիկոս այդ շրջանի համար, որը Հայաստանից քաղաքական կախում չունեցող մարզ էր։ Կաթողիկոսությունը շարունակեղ գոյություն ունենալ, բայց նրա իրավասությունը տարածվում էր միայն հին Կիլիկիայի վրա։

1920-ին, երբ հայերը թողեցին Կիլիկիան և ապաստանեցին հատկապես Սիրիայում ու Լիբանանում, Կաթողիկոսը թողեց Սիսը և ինը տարի մնաց առանց մշտական Աթոռի. վերջապես, նա հաստատվեց Անթիլիասում, Բեյրութի մոտ ու, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի համաձայնությամբ, Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքից իր իրավասության ներքո ընդունեց Լիբանանում և Սիրիայում գտնվող որոշ թվով եկեղեցիներ։ Հիմա Կիլիկյան Աթոռի իրավասությունը տարածվում է երեք երկրների՝ Սիրիայի, Լիբանանի ու Կիպրոսի։

– Իսկ մյուս երկու Պատրիարքություննե՞րը։

Երուսաղեմի Պատրիարքությունը վաղուց գոյություն ունի. 4-5-րդ դարերում հայտնի էր իբրև տեղական Եկեղեցի, իսկ 14-րդ դարից՝ որպես Պատրիարքություն։ Այս Պատրիարքությունն զբաղվում է սրբավայրերի պահպանության, ինչպես նաև սուրբ քաղաք այցելող ուխտավորների հոգևոր կարիքների հարցով։ Բացի դրանից, այժմ նրա իրավասության շրջանակում է Հորդանանի հայկական համայնքը։

Կոստանդնուպոսլի Պատրիարքությունը, որը 1461 թ. հիմնադրվել է Կոստանդնուպոլիսը նվաճող սուլթան Ֆատիհ Մուհամմեդի հրամանով, Օսմանյան կայսրության անկումից հետո դարձել է Թուրքիայում ապրող հայերի հոգևոր կենտրոնը։

Աղբյուրը՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, «Զրույցներ Ջիովաննի Գուայտայի հետ», Ս. Էջմիածին, 2001

Կարդացե՛ք նաև Հայ եկեղեցին՝ «մոնոֆիզի՞տ»

%d bloggers like this: