Category Archives: Տոներ, հիշատակի օրեր

ԷՋՄԻԱԾՆԻ ՏՕՆ – Ծիսական բառարան

Էջմիածինը Շարդենի փորագրությունում

Նկարում՝ Էջմիածինը 17-րդ դարավերջին, http://www.wikipedia.org կայքից

Ս. Լուսավորիչը Խոր Վիրապէն ելլելէն ու Քրիստոսի հաւատքը Հայոց մէջ քարոզել սկսելէն ետքը տեսաւ այն նշանաւոր տեսիլքը, ուր Միածինն երկինքէն իջնելով՝ ձեռքը բռնած ոսկի մուրճով բաղխեց այն տեղը՝ ուր էր Սանդարամետի տաճարը. եւ այս հրաշալի կերպով նշանակեց Հայ Եկեղեցւոյ երկնային հաստատութիւնը: Այդ տեսիլքին օրը ճշդելով եւ թուականները զննելով կը գտնենք թէ տեղի ունեցան 302 Յունուար 25-ին. իսկ Վիրապէն ելքը տեղի ունեցած էր 301 աշնան: Միածնի իջումն ու Հայ Եկեղեցւոյ հաստատութիւնը թէ՛ ընդհանրապես Քրիստոսի Եկեղեցւոյ եւ թէ ի մասնաւորի Հայ Եկեղեցւոյ տօնն է, եւ իբր եկեղեցւոյ տօն կկատարուի Հոգեգալուստէն ետքը եկող Բ. Կիրակին,  Զատկի Ժ. կիրակին, կամ Զատկէն 64 օր ետքը: Միշտ 35 օրերու շարժականութեամբ՝ Մայիս 24-էն մինչեւ Յունիս 27 կրնայ հանդիպիլ: Այդ տօնին անունը դրուած է «Տօն Եկեղեցւոյ հաստատել ի Ս. Լուսաւորչէ» կամ աւելի համառօտ կերպով «Տօն Կաթողիկէ Էջմիածնի»:

 

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Տե՛ս նաև բլոգի Առցանց գրադարններ բաժինը

 

 

ՀՈԳԵԳԱԼՈՒՍՏ – Ծիսական բառարան

Հոգեգալուստ, ՊենտեկոստեՀոգեգալուստ, որ է «Գալուստ Հոգւոյն Սրբոյ յառաքեալսն»: Քրիստոս վերջին ընթրիքին ատեն խոստացաւ առաքեալներուն ղրկել Ս. Հոգին (Յովհ. ԺԶ. 71), եւ Համբարձման օրն ալ հրամայեց Երուսաղէմի մէջ սպասել մինչեւ Ս. Հոգին ընդունին (Ղուկ. ԻԴ. 49), ինչ որ կատարեցաւ  Զատկին յիսուն օրերուն լրանալէն ետքը (Գործք Բ. 4), յանկարծ հնչիւնի մը, հրեղէն լեզուներու եւ ա՛յլ լեզուներով խօսելու նշաններով: Ս. Գիրքը «Ի կատարել աւուրցն Պենտեկոստէից» կ’ըսէ (Գործ Բ. 1), եւ Քրիստոսի մահուան տարին Զատկի Ուր.[բաթ] օր տեղի ունեցած ըլլալով, Պենտեկոստէն = Յիսունքը պէտք էր Ուր. օր լրանար, բայց աւանդութիւնը Կիրակի օր եղած կ’ընդունի այդ գալուստը եւ մենք ալ այժմ Յարութեան օրէն յիսուն օր հաշուելով՝ Կիրակի օր կը կատարենք Պենտեկոստէն: Այդ տօնն ալ Զատկին հետ 35 օրուան շարժականութիւն ունի եւ Մայիս 10-էն Յունիս 13 կրնայ հանդիպիլ: Հին դարերու մէջ մէկ օր միայն կը տօնուէր Հոգեգալուստը եւ կը լրանային Ղազարու յարութենէն սկսեալ 58 օրերու տէրուանական տնօրինութեան շարայարեալ յիշատակները: Հոգեգալստեան յաջորդ օրէն կը սկսէր Եղիական պահքը: Շնորհալին կարգադրեց ամբողջ շաբաթը ի պատիւ Հոգւոյն Սրբոյ տօն կատարել եւ յատուկ շարականներով եւ ընթերցուածներով զարդարեց, եւ եկեղեցւոյ մէջ կատարուած կարգը փոխեց, այլ կերակուրներու պահքը չվերցուց:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Ննջեցյալների համար աղոթքի մասին. Ալեքսանդր Շմեման

ԵՐԵՒՄԱՆ ԽԱՉ – Ծիսական բառարան

երևման խաչԿիւրեղ Երուսաղէմի հայրապետին պաշտօնի անցած տարին տեղի ունեցաւ Խաչի երեւումը Երուսաղէմին մէջ: 351 տարուայ Հոգեգալստեան առտուն ժամը 3-ին ահաւոր մեծութեամբ լուսաւոր խաչ մը երեւեցաւ երկինքի վրայ, մէկ ծայրը Գողգոթայի եւ միւս ծայրը Ձիթենեաց լերան վրայ, եւ շատ ժամեր տեւելով՝ Երուսաղէմի բոլոր բնակիչներէն տեսնուեցաւ, որ զղջմամբ եւ բարեպաշտութեամբ սկսան եկեղեցիներ վազել: Սոյն երեւման պատմութիւնը գրուեցաւ նոյն իսկ Կիւրեղէն որ զայն ղրկեց Կ. Պոլիս Կոստանդ կայսեր, եւ որ այժմ մեր եկեղեցւոյ մէջ կը կատարուի

Read the rest of this entry

ԿԱՐՄԻՐ ԿԻՐԱԿԻ – Ծիսական բառարան

Կարմիր կիրակիԱյսպէս կը կոչուի Յինանց Դ. Կիրակին, որ  Զատկէն 22 օր ետքը կու գահ եւ Զատկին պէս 35 օր շարժականութիւն ունի: Այս անունը բնաւ եկեղեցական ծագում կամ նշանակութիւն չունի, այլ Կանաչ Կիրակիի անունի նման գարնանային եղանակէն առնուած ժողովրդական յորջորջում մըն է, որովհետեւ դաշտերը կանաչնալէն ետքը նախ եւ առաջ կարմիր կակաչներով կը զարդարուին:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Հարությունը մեր հավատքի սիրտն է. Սերգեյ Ավերինցև

Ննջեցյալների համար աղոթքի մասին. Ալեքսանդր Շմեման

Ալեքսանդր Շմեման 3

Ստորև ներկայացնում ենք հատված հ. Ալեքսանդր Շմեմանի «Մեծ պահք» գրքից ննջեցյալների համար աղոթքի մասին.

Մեծ պահքի և ննջեցյալների համար աղոթքի միջև եղած կապը հասկանալու համար հարկ է հիշել, որ քրիստոնեությունը սիրո կրոն է: Քրիստոս Իր աշակերտներին պատգամեց ոչ թե անհատական փրկության վարդապետություն, այլ նոր պատվիրան՝ «Սիրեցե՛ք միմյանց», և ավելացրեց. «Եթե դուք միմյանց սիրեք, դրանով բոլորը պիտի իմանան, որ դուք իմ աշակերտներից եք» (Հովհ. 13.35): Այսպիսով՝ սերը եկեղեցու հիմքն է, կյանքը, այն եկեղեցու, որը, սբ. Իգնատիոս Անտիոքացու* խոսքերով. «հավատի և սիրո միությունն է»: Մեղքը սիրո բացակայությունն է, հետևաբար՝

Read the rest of this entry

Տօն Կ. Պոլսոյ ս. ժողովոյն 150 հայրապետացն

Կոստանդնուպոլսի 381 թ. տիեզերաժողով.jpgԿ. Պոլսոյ տիեզերական ժողովը գումարուեց 381 թուին, Թէոդոս կայսեր հրամանով և 150 հայրապետների մասնակցութեամբ:

Ժողովը հրաւիրուած էր Մակեդոնի հերետիկոսութեան խնդրի պատճառով: Մակեդոնը արիոսականների* կողմից ընտրուել էր Պոլսի առաջնորդ, մինչ ուղղափառները նշանակել էին Պօղոսին: Կայսեր հրամանով Պօղոսը հեռացուեց, և Մակեդոնը գրաւեց աթոռը: Բայց յետագային, կայսրը նրա վատ ընթացքը և հպարտ բնաւորութիւնը նկատի ունենալով, հեռացրեց աթոռից և մի ուրիշին նշանակեց եպիսկոպոս: Մակեդոնն ամբողջութեամբ անցաւ արիոսականների կողմը և իր քարոզներով սկսեց արիոսական մոլար վարդապետութիւնն ուսուցանել: Նա ուսուցանում էր, թէ Հոգին սուրբ հաւասար և համագոյակից չէ Հօրը և Որդուն, այլ ստորադաս էր նրանցից:

Թէոդոս կայսրը խռովութիւնների և աղանդաւորական շարժումների առաջն առնելու համար հրամայեց ժողով գումարել և Ս. Երրորդութիւնը դաւանել նախկին ձևով: Ժողովը կայացաւ Պոլսում, 381 թուին, մասնակցութեամբ 150 եպիսկոպոսների, որոնցից 36-ը Մակեդոնի հետևորդներն էին: Ժողովի ընթացքին քննադատութեան ենթարկուեց Մակեդոնը, իսկ նրա հետևորդները մերժեցին ընդունել ուղղափառների դաւանութիւնը և ժողովից հեռացան:

Ժողովականները քննեցին Մակեդոնի մոլար վարդապետութիւնը, դատապարտեցին և նզովեցին նրան ու իր հետևորդներին:

Ժողովականներն զբաղուեցին նաև եկեղեցական կանոնական այլ հարցերով:

Կ. Պոլսի ժողովում Հռոմի եկեղեցին ներկայացուցիչ չունէր. ուստի արձանագրութիւնն ուղարկեցին Հռոմ, որպէսզի քահանայապետը ստորագրի: Հռոմի եկեղեցին դաւանական որոշումներն ընդունեց, իսկ կանոնը թողեց ուսումնասիրութեան եւ քննութեան համար:

Աւանդութեան համաձայն՝ այս ժողովին ներկայ է գտնուել նաև հայոց Մեծն Ներսէս հայրապետը, բայց այս մասին վաւերական ստոյգ տեղեկութիւններ և ապացոյցներ պակասում են:

Կ. Պոսլի ժողովի, ինչպէս նաև տիեզերական միւս երկու ժողովների համար Հայաստանեայց եկեղեցին յատուկ տօնախմբութիւն ունի:

* Ալեքսանդրացի քահանա Արիոսի հետևորդները:  Վերջինիս ուսմունքը դատապարտվել է 325 թ. Նիկիայում գումարված 1-ին տիեզերական ժողովում։

Աղբյուրը՝ Արտակ արք. Մանուկեան, Հայ եկեղեցու տօները, Բ. տպ., Թեհրան, 1980:

Կարդացե՛ք նաև Ս. Գրիգոր Տաթևացի, Աստծո Սուրբ Հոգու մասին՝ ընդդեմ Մակեդոնի. Գլուխ ԺԲ.

%d bloggers like this: