Category Archives: Վանքեր, եկեղեցիներ, սրբավայրեր

Էջմիածնի խորհուրդը (մասն Բ.) – Կարապետ եպս. Տէր-Մկրտչեան

Սկիզբը՝ այստեղ

%d5%af%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%a5%d5%bf-%d5%bf%d5%a7%d6%80-%d5%b4%d5%af%d6%80%d5%bf%d5%b9%d5%a5%d5%a1%d5%b6Սուրբ Էջմիածնի տօնը այն նշանաւոր օրն է տարուայ մէջ, որ յիշեցնում է հայ եկեղեցւոյ ամէն մի անդամի, թէ նա իւր հոգեւոր կեանքի մի կենտրոն ունի, թէ այդ կենտրոնի կենդանութիւնը, նորա հետ կենդանի մի կապ պահելը նոյնչափ անհրաժեշտ է, որչափ հայի ինքնուրոյն, ազգային, եկեղեցական կեանքի պահպանութիւնն է անհրաժեշտ: Մենք շատ ենք խօսում առհասարակ եկեղեցու նշանակութեան մասին, ազգի հաստատութեան գլխաւոր սիւներից մէկը, գոյութեան անհրաժեշտ մի պայմանն ենք անուանում նորան, եւ այդպէս դատելով սովորաբար չենք մտածում լրջօրէն, թէ ի՞նչ է նշանակում ազգային կեանք, ի՞նչ է նշանակում եկեղեցի, ինչո՞վ են իրար հետ կապւում, ի՞նչ կողմերով կարեւորութիւն ստանում մեզ համար: Մեր հայրերը, որ եկեղեցի եւ ազգ բառերի մէջ խտրութիւն չէին դնում, որ աշխարհի ծայրերից Սուրբ Էջմիածին ուխտ էին գալիս, Read the rest of this entry

Advertisements

Էջմիածնի խորհուրդը (մասն Ա.) – Կարապետ եպս. Տէր-Մկրտչեան

Կարապետ եպս. Տէր-Մկրտչեան«Եկայք շինեսցուք սուրբ զխորանն

լուսոյ, քանզի ի սմա ծագեաց մեզ լոյս

ի Հայաստան աշխարհի»:

(ՇԱՐԱԿԱՆ)

 

Այն աշխարհում, «ուր հին աւերակ նոր աւերակին տեղի է տալիս» անընդհատ, ուր չկայ գրեթէ մի հաստատութիւն, հասարակաց բարօրութեանը ծառայող, ժողովրդի հոգեւոր գաղափարական բարիքները պահպանող եւ շահեցնող մի շէնք, որին ձեռք տալը վտանգաւոր չլինէր, որի խարխուլ պատերը Read the rest of this entry

Հայոց ազգային եկեղեցին, մասն Ե. – Գարեգին արքեպիսկոպոս (Յովսէփեան)

Սկիզբը՝ այստեղ:

imagesՄենք խուսափում ենք դաւանաբանական-փիլիսոփայական նրբութիւնների եւ տարբերութիւնների մէջ մտնել, անհասկանալի չդառնալու համար մեր ընթերցողներից շատերին. բայց եթէ յիշատակում ենք այս խնդիրները, պատճառն այն է, որ մեր եկեղեցու բռնած տարբեր դիրքը նորա ուրոյն եւ անկախ կեանքի յատկանիշներից մէկը դարձաւ: Հայաստանեայց Եկեղեցին հաւատարիմ է միմիայն նախնական, երէք տիեզերական ժողովներին, մերժելով Քաղկեդոնի եւ յետագայ ժողովների որոշումները: Ընդունէինք քաղկեդոնականութիւնը, Հայաստանեայց Եկեղեցին ոչ միայն իւր անկախութիւնը կը կորցնէր, Read the rest of this entry

Հայոց ազգային եկեղեցին, մասն Դ. – Գարեգին արքեպիսկոպոս (Յովսէփեան)

Սկիզբը՝ այստեղ:

Քաղկեդոնի ժողովՀայաստանեայց Եկեղեցին որոշ առանձնայատկութիւններ ունի նաեւ դաւանաբանական եւ ծիսական տեսակէտներով, որպէս հետեւանք նորա պատմական կեանքի: Մինչեւ 451 թուի Քաղկեդոնի Ժողովը քրիստոնէական եկեղեցիների մէջ դաւանաբանական խտրութիւն չկար: Արեւելքի մէջ երկու մեծ դպրոցներ կային. դորանից մէկը Աղէքսանդրիայի դպրոցն էր, որ Գ. դարի սկզբից մեծ հեղինակութիւն էր սկսել վայելել, առաջնորդ ունենալով Կղեմէս Աղեքսանդրացու եւ մանաւանդ Որոգինէսի նման մեծ գիտնականը, որ հեղինակութիւն էր ոչ միայն քրիստոնեաների, այլ եւ հեթանոսների աչքում: Բաւական է յիշել, որ նորան լսելու էին գալիս եւ հեթանոս փիլիսոփաներ, նոյն իսկ կայերական տան անդամներ, ինչպէս Իւլիա Մամէա Կայսրուհին էր: Դ. դարի սկզբից մինչեւ Ե. դարի վերջերը Աղեքսանդրիայի դպրոցն եւ եպիսկոպոսները կատարելապէս իշխող են եւ ուղղութիւն տուող քրիստոնէական մտայնութեան եւ դաւանական խնդիրների վերլուծութեան: Նիկիոյ Ժողովի մէջ յաղթանակեց Աթանաս Մեծ, դեռ եւս սարկաւագ լինելով, Read the rest of this entry

Հայոց ազգային եկեղեցին, մասն Գ. – Գարեգին արքեպիսկոպոս (Յովսէփեան)

Հայոց Եկեղեցին, Գարեգին ՅովսէփեանՍկիզբը՝ այստեղ:

Հայաստանը ազգովին քրիստոնէութիւն ընդունելու օրերին առանձին պետութիւն էր: Ճշմարիտ է, դաշնակից հռոմէական պետութեան, բայց ուրոյն կազմակերպութեամբ, լեզուով, օրէնքներով կամ աւանդութիւններով: Նա կազմուած էր բազմաթիւ նախարարութիւններից (սատրապներ), որոնք թագաւորի գերիշխանութեան տակ մի միութիւն էին կազմում. նոյն բնաւորութեամբ կամ հետեւողութեամբ կազմակերպւում է եւ Հայաստանեայց Եկեղեցին: Մեր եկեղեցական ժողովների մէջ Read the rest of this entry

Հայոց ազգային եկեղեցին, մասն Բ. – Գարեգին արքեպիսկոպոս (Յովսէփեան)

Սկիզբը՝ այստեղ:

Հայոց ազգային եկեղեցին, Գարեգին ՅովսէփեանԱյս եկեղեցիների, յատկապէս հին եկեղեցիների, Կաթոլիկ եւ Օրթոտոքս, ծագման եւ կազմակերպութեան պայմաններն էլ տարբեր են եղել, ուստի եւ տարբեր ձեւ ու կերպարանք են ստացել: Այդ եկեղեցիները ծագել են եւ կազմակերպուել Հռովմէական պետութեան մէջ, Հռովմէական պետական բաժանումների եւ նրանց յարաբերութեան իրողութիւնից մեծագոյն չափով ազդուելով: Եպիսկոպոսութիւններ, արքեպիսկոպոսութիւններ, պատրիարքութիւններ, կազմակերպուել են, յատկապէս, Դիոկղետիանոս կայեր պետական բաժանումների եւ նահանգների օրինակով եւ նոյն իսկ տարածականութեամբ նոյնացել են երբեմն նահանգական կազմակերպութիւններին: Կեսարիայի, Անտիոքի, Երուսաղէմի, Աղէքսանդրիայի արքեպիսկոպոսութիւններն Read the rest of this entry

Հայոց ազգային եկեղեցին, մասն Ա. – Գարեգին արքեպիսկոպոս (Յովսէփեան)

Գարեգին արքեպիսկոպոս Յովսէփեան

«Թագաւոր երկնաւոր, միշտ անշարժ

պահեա զաթոռս Հայկազնեայց»:

Հայ եկեղեցին քրիստոնէական եկեղեցիների մէջ իր ուրոյն տեղն ունի անցեալով, կազմակերպչական եւ դաւանաբանական առանձնայատկութիւններով: Հայաստանեայց Եկեղեցի կամ Հայոց Եկեղեցի անունն իսկ արտայայտած է նորա էութիւնը: Կայ Կաթոլիկ Եկեղեցի, կայ Օրթոտոքս Եկեղեցի, կան Բողոքական կամ Աւետարանական եկեղեցիներ, բայց նրանք ազգային եկեղեցիներ չեն այնպիսի հասկացողութեամբ եւ տարողութեամբ, որպիսին Հայաստանեայց Եկեղեցին է: Սա ազգային եկեղեցի է գերազանցապէս, իւր լեզուով, գրականութեամբ, Read the rest of this entry

Holy Mother of God Zoravor Church

    St. Zoravor

Photo by Garnik Harutyunyan

This is one of the oldest churches of Yerevan. At first, it was called “St. Astvatsatsin”, but later it was renamed “St. Zoravor”. The church is located in the Shahar District of Old Yerevan where the tomb and the Chapel of St. Anania the Apostle were previously located. This chapel was looked upon as a famous sanctuary.

With the generous financial support of the residents of Yerevan, Abbot Movses Syunetzi built a monastery complex that was made up of the said church, the chapel, as well as of chambers for the members of the congregation, and the diocese, all enclosed with fortified walls. Forming here a congregation, he established a monastic school.

The reconstruction of the monastery took place during the reign of His Holiness Pilipos, the Catholicos (1632-1635). However, fate had determined that the newly built monastery should not last long. It was completely destroyed by the earthquake of 1679.

Today’s St. Zoravor Church was built in 1693 on the same site of the monastery after the said earthquake thanks to the donation of Khoja Panos, a very wealthy resident of Yerevan. An inscription recorded one hundred years after the building of the church, we learn that the church was renovated by Gabriel Haryurabet during the reign of His Holiness Ghukas Catholicos. The church is of the three-nave basilica type with no dome. On the eastern side of the prayer hall is the main altar with vestries at the northern and southern corners. Architecturally, the interior and exterior features of the church are characterized by a striking simplicity. To a certain extent the tri-vaulted porch in the western part of the church with decorative columns provides a substantial liveliness. On the flat parts of the outer walls there are beautifully carved khachkars (cross stones) bearing dates referring to the seventeenth century.

In 1889, a new building for the St. Anania Chapel was constructed on the northeastern side of the church with stairs leading to the graveyard on the eastern flank.

After serving different purposes throughout the period of the Soviet rule, the St. Zoravor Church was returned to the believers and thus became active. The St. Zoravor Church, under the auspices of the Mother See, saw thorough repair and improvement in the 70’s. The decayed and falling parts of the walls and roofs were repaired and restored, a gallery was added for the church choir and a new house was built for the pastors. The Chapel of St. Anania also underwent restoration. The total cost of the repair and restoration of the church, as well as of the improvement of the surroundings were donated by the Holy See’s benefactor Mr. Sarkis Petrossian, an Armenian resident of France.

ԱՊՐԱԿՈՒՆՅԱՑ ՍՈՒՐԲ ԿԱՐԱՊԵՏ ՎԱՆՔ

Image

Ձախ նկարը ցույց է տալիս Ապրակունիսի Ս. Կարապետ եկեղեցու վիճակը 1988 թ. իսկ աջը՝ նրա տեղը 2005-ին. եկեղեցու հետքն իսկ չի մնացել:

Ապրակունիս, Ապրակունիսի Ս. Կարապետ, Ապրակունյաց վանք, Երնջակ, Երնջակի Ս. Կարապետ, Երնջակի վանք – Վանք Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Երնջակ գավառում, Երնջակ գետի աջ կողմում, Ապրակունիս գյուղի մոտ, սարավանդի վրա: Վանքը հավանաբար կառուցվել է ավելի վաղ, թեև աղբյուրներում նշվում է, թե հիմնադրվել է 1381 թ. Մաղաքիա Ղրիմեցու կողմից ունիթորների՝ Նախիջևանի շրջանում կաթոլիկություն տարածելու փորձերի դեմ պայքարելու համար: Վանքի հիմնադրմանը աջակցել են նաև Հովհան Որոտնեցին և Գրիգոր Տաթևացին, որոնք գավառի աստվածաբանական դպրոցը Ս. Խաչ վանքից տեղափոխեցին այստեղ: Համալիրի մեջ մտնող տաճարը կառուցված է հիմքի մասում սպիտակավուն, սրբատաշ ֆելզիտից, վերևի մասերը՝ մշակված ու հղկված ավազաքարերից: Շենքը հենվում է ներքին չորս հաստահիմն սյուների վրա, ունի քառամույթ բազիլիկայի հորինվածք և խաչաձև հատակագիծ: Շինությանը առանձին վեհություն է տալիս կենտրոնական սլացիկ գմբեթը, որը շարված է թրծած աղյուսով և վերևում շուրջանակի ունի ութ լուսամուտ: Արևմտյան գլխավոր մուտքի մոտ ունեցել է սյունաշատ զանգակատուն, որն այժմ հիմնովին ավերված է: Վանքի շուրջը պահպանվում են չթրծած աղյուսով կառուցված շրջապարսպների, բուրգերի և օժանդակ շինությունների ավերակները: Փոքր գմբեթի հիմքի քառակուսի սյան վրա պահպանվում է ՌՃԾԴ (1705) թվակիր արձանագրությունը, որը հավանաբար վերաբերում է վանքի վերանորոգմանը: Համալիրի այժմյան ընդհանուր վիճակը բավարար է: Վանքի ներսի պատերի վրա, մինչև վերջերս պահպանվում էին մեծ բանաստեղծ և նկարիչ Նաղաշ Հովնաթանի ու նրա որդիներ Հորությունի և Հակոբի ձեռքով կատարաված որմնանկարների հետքերը: Տաճարի հարավային կողմում գտնվում է Ս. Ստեփանոս մատուռը (1653-1656), որը վերակառուցվել է շոռոթեցի խոջա Այվազի միջոցներով 1714 թ.: Մատուռի զանգակատունը կառուցել է տվել Նախիջևանցի Աղաջանի որդի պարոն Աղամալը 1705 թ.: Գմբեթն ամբողջապես ավերվել է 1915-1920 թթ.:

Ա. Ս. Կ. վանքի միջնադարյան բարձր տիպի դպրոցը առանձնակի փայլ ստացավ 14-15-րդ դդ. մեծ մտածողներ Հովհան Որոտնեցու և Գրիգոր Տաթևացու՝ այստեղ ծավալած գիտամանկավարժական բեղմնավոր գործունեության շնորհիվ: Սրանց օրոք դասավանդվող առարկաների շարքում հատուկ ուշադրություն էր դարձվում փիլիսոփայությանը, տրամաբանությանը, քերականությանը, մարդակազմությանը: Ա. Ս. Կ. վանքը մեկ հարյուրամյակից ավել տևած ընդմիջումից հետո կրկին սկսում է վերակենդանանալ 17-րդ դ.: 1655 թ. Եսայի (Կարճեվանցի) և Ղազար վարդապետները Դանիել և Հովհաննես վարդապետների ձեռքով սկսում են վանքի հիմնովին վերանորոգումը, որն ավարտվում է 1678 թ.: Վանքի շրջակայքում մնինչև վերջերս էլ պահպանվում էին հին խաչքարեր, որոնցից մեկը՝ 1475 թ., և տապանաքարեր (17-րդ դ.): 1869 թ. վանքին կից բացվեց հոգևոր դպրոց: Ըստ ավանդության այս վանքում «օրհնված» հողի միջոցով, «բուժում» էին օձի խայթոցից: Այդ նպատակով քրիստոնյաներից բացի, վանք էին գալիս նաև այլազգիները: Ա. Ս. Կ. վանքը միջին դդ. եղել է Հայաստանի գրչության խոշոր կենտրոններից մեկը, որտեղ գրված ձեռագրերից պահպանվել են մինչև մեր օրերը:

Աղբյուրը՝ Թ. Հակոբյան, Ստ. Մելիք-Բախշյան, Հ. Բարսեղյան, ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՀԱՐԱԿԻՑ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ՏԵՂԱՆՈՒՆՆԵՐԻ ԲԱՌԱՐԱՆ, հտ. Ա., Երեւան, 1986

%d bloggers like this: