Category Archives: Պահք

Ննջեցյալների համար աղոթքի մասին. Ալեքսանդր Շմեման

Ալեքսանդր Շմեման 3

Ստորև ներկայացնում ենք հատված հ. Ալեքսանդր Շմեմանի «Մեծ պահք» գրքից ննջեցյալների համար աղոթքի մասին.

Մեծ պահքի և ննջեցյալների համար աղոթքի միջև եղած կապը հասկանալու համար հարկ է հիշել, որ քրիստոնեությունը սիրո կրոն է: Քրիստոս Իր աշակերտներին պատգամեց ոչ թե անհատական փրկության վարդապետություն, այլ նոր պատվիրան՝ «Սիրեցե՛ք միմյանց», և ավելացրեց. «Եթե դուք միմյանց սիրեք, դրանով բոլորը պիտի իմանան, որ դուք իմ աշակերտներից եք» (Հովհ. 13.35): Այսպիսով՝ սերը եկեղեցու հիմքն է, կյանքը, այն եկեղեցու, որը, սբ. Իգնատիոս Անտիոքացու* խոսքերով. «հավատի և սիրո միությունն է»: Մեղքը սիրո բացակայությունն է, հետևաբար՝

Read the rest of this entry

Ի՞նչ ընթերցել Մեծ Պահքի ընթացքում

Պահք

Ուրախալի է, որ տարեցտարի ավելանում է այն մարդկանց թիվը (գոնե իմ շրջապատում), որոնք գիտակցում են, որ Մեծ Պահքի շրջանը ոչ թե պարզապես կենդանական սննդից հրաժարվելու (ձեռքի հետ էլ ավելորդ քաշից ազատվելու) ժամանակահատված է, այլ պետք է ուղեցկվի այսպես ասած հոգևոր պահքով:

Պահքը շատ ժամանակ իրավացիորեն համեմատում են ճամփորդության հետ, և ինչպես յուրաքանչյուր ճամփորդության պատրաստվելիս մանրակրկտորեն ընտրում ենք, թե ինչ իրեր կարող են մեզ պետք գալ դրա ընթացքում, Մեծ Պահքի համար էլ պիտի ունենանք համապատասխան «իրեր»ը, այն է՝ գրականությունը, որով պիտի պատրաստենք մեզ ապաշխարության այդ ճամփորդության ընթացքում. այլապես, պարզապես ամեն կիրակի պատարագի կամ էլ շաբաթվա ընթացքում ժամերգությունների մասնակցելով, շատ հպանցիկորեն կիրականացնենք այդ ճամփորդությունը: Համոզված եմ, որ Մեծ Պահքն առանց ընթերցանության ու ընթերցածի շուրջը խորհրդածության Read the rest of this entry

Մեծ Պահքի մասին – Ալեքսանդր Շմեման

Ստորև ներկայանցնում ենք ռուս եկեղեցական գործիչ, աստվածաբան հայր Ալեքսանդր Շմեմանի՝ պահքին վերաբերող մի քանի միտք «Մեծ Պահք. ճամփորդություն դեպի Սուրբ Զատիկ» գրքից:

Ալեքսանդր ՇմեմանՄեծ պահքը ամենից առավել հոգևոր ճամփորդություն է, որի նպատակակետը Զատիկն է՝ տոների տոնը…

Մեծ պահքը եկեղեցու օգնությունն է մեզ՝ ապաշխարության դպրոցը, որի միջոցով միայն կարելի է հասնել Զատկին՝ ընդունելով այն որպես մեր մեջ եղած «հնի» վախճան և մուտքը «նոր կյանք»:

Մեծ պահքը աստվածայինի, երկնայինի և հավիտենականի հաղթանակի համար պայքարն է մեր ներսում:

Մեծ պահքի նպատակն է ոչ թե որոշ պարտավորությունների մեզ հարկադրելը, այլ մեր սիրտը «փափկացնելը», որպեսզի այն զգա հոգու ճշմարտությունները, ճաշակի Աստծու հետ հաղորդության հանդեպ անթեղված «ծարավն ու քաղցը»:

Պահեցողության քրիստոնեական էությունը հասկանալի է դառնում աստվածաշնչային երկու դեպքերի միջև եղած փոխկապակցման միջոցով. մեկը Հին Կտակարանի սկզբում է, մյուսը` Նոր Կտակարանի: Առաջին դեպքը դրախտում Ադամի կողմից «պահեցողության խախտումն է». նա ճաշակեց արգելված պտուղը: Այստեղ է մեզ համար բացահայտվում մարդու սկզբնական մեղքը: Քրիստոս` նոր Ադամը (սա երկրորդ դեպքն է), սկսում է ծոմով: Ադամը փորձության ենթարկվեց և պարտվեց: Քրիստոս փորձության ենթարկվեց և հաղթեց փորձությանը: Ադամի զանցառության հետևանքներն են դրախտից արտաքսումն ու մահը: Քրիստոսի հաղթանակի պտուղներն են մահվան կործանումն ու մեր վերադարձը դրախտ:

Պահեցողությունը սոսկ «պարտավորություն», սովորություն չէ, այլ կապված է կյանքի ու մահվան, փրկության ու դատապարտության խորհրդի հետ:

Զատկի կանխավայելումն է լուսավորում Մեծ պահքի շրջանի տխրությունը՝ մեր տքնությունը փոխակերպելով «հոգևոր զարթոնքի»: Գիշերը գուցե խավար ու երկար է, սակայն հորիզոնում ճառագում է խորհրդավոր, պայծառ առավոտը: «Մեզ մի՛ զրկիր մեր հույսից, Ո՛վ Մարդասեր»:

Կարդացե՛ք նաև Սուրբ Եփրեմ Ասորու՝ Մեծ Պահքի աղոթքը

ՔԱՌԱՍՆՈՐԴՔ – Ծիսական բառարան

imagesՄեծ Պահքին կը տրուի Քառասնորդք անունն ալ, որովհետեւ քառասուն օր կը տեւէ, ի յիշատակ Քրիստոսի քառասնօրեայ պահեցողութեան: Մեծ Պահոց Կիրակիներն ու օրերը քառասնորդական Կիրակիներ եւ օրեր ալ կը կոչուին: Ղազարու յարութենէն սկսելով՝ Աւագ Շաբթուան օրերը Քառասնորդքէն դուրս են:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաեւ Բարի առավոտ – Մայստեր Էկհարտ

ՄԵԾ ՊԱՀՔ – Ծիսական բառարան

Գալստեան կիրակի

Եկեղեցւոյ օրինադրած պահքերուն ամենէն երկարը Մեծ Պահք անունն առած է: Բուն Բարեկենդանի յաջորդ Բշ.էն (Երկուշաբթի) սկսեալ մինչեւ Աւագ Շբ. (Շաբաթ) օրը կը տեւէ 48 օր շարունակ, կամ եօթը եօթնեակներու միջոց: Այդ պահքին 40 օրերը՝ այսինքն Բուն Բարեկենդանի յաջորդ Բշ.էն մինչեւ Ղազարու Յարութեան նախընթաց Ուր. (Ուրբաթ) օրը, Բուն Քառասնորդական Մեծ Պահքը կը կազմեն, եւ այժմեան իմացուած կերակուրներու պահքէն զատ ծոմ ալ պիտի պահուի՝ Շաբաթ ու Կիրակի օրերէն զատ: Շաբաթ օրեր սրբոց տօն կը կատարուի, բայց պահքը չի լուծուիր, իսկ միւս հինգ օրեր եկեղեցական պաշտամանց մէջ ալ պահոց կարգ կը կատարուի: Մեծ Պահքին Բ. շաբաթը պզտիկ տարբերութիւն մը ունի միւս շաբաթներէն ընթերցուածներուն երկարութեամբ, որովհետեւ այս երկրորդ շաբաթը Մեծ Պահքէն զատ՝ չորս եղանակներու պահքերէն գարնանամուտի շաբաթապահքը կը կազմէ, եւ իբր կրկին պահք կը նկատուի: Իսկ Աւագ Շաբաթը Մեծ Պահքին յարակից մաս մըն է եւ Յարութեան շաբաթապահքը կը կազմէ. Ղազարու Յարութեան ու Ծաղկազարդի օրերուն պահքն ալ հարկաւ Յարութեան օրով պահքը լուծելու յարմարութենէն առաջ եկած է, որով Քառասնորդական պահքն ու Յարութեան շաբաթապահքն իրարու կը կցուին եւ ամբողջ պահք մը կը կազմեն ի պատիւ Քրիստոսի տնօրինութեանց: Երբ Մեծ Պահոց մէջ պատահաբար հանդիպին Տեառնընդառաջի եւ Աւետման տօները, եկեղեցական արարողութեանց համար Մեծ Պահոց բոլոր պահանջները կը դադրին, վարագոյր ալ կը բացուի, եւ բաց պատարագ կը մատուցուի, բայց կերակրոյ պահքը չի լուծուիր: Իսկ Լուսաւորչի Մուտն ի վիրապին բաց պատարագը Սիմէոն Կաթողկոսի կարգադրութեամբ սկսած է, յառաջագոյն միւս շաբաթներուն պէս գոց պատարագ կը մատուցուէր: Մեծ Պահոց յատկանիշներն են վարագոյրին փակ մնալը – որով բոլոր ժողովուրդը իբր ապաշխարող կը նկատուի, գոց պատարագը – որով ժամաւորները հին ժամանակի արտաքին գաւթի մէջ ապաշխարողներուն կը հաւասարին եւ Արեւագալի, Ճաշու եւ Խաղաղական յատուկ երգերը – որոնք կերպով մը պատարագի հանդիսութեան տեղը բռնած կ’ըլլան:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Սուրբ Եփրեմ Ասորու՝ Մեծ Պահքի աղոթքը

Յովնանու յիշատակ – Ծիսական բառարան

424824_332721310105849_140318179346164_1052737_1982321286_n

Յովնան մարգարէ

Յովնանու յիշատակը, որ կը կատարուի Առաջաւորաց Պահոց Ուր[բաթ] օրը՝ Ս. Յովնան մարգարէին տօնը չէ, որ կը կատարուի միւս փոքր կոչուած մարգարէներուն հետ Վարդավառի Գ. Երեքշաբթին, այլ պարզապէս Յովնանու Նինուէ երթալուն եւ նինուէացւոց ապաշխարելուն յիշատակն է, իբր օրինակ նշանաւոր ապաշխարութեան մը, զոր մեր Լուսաւորիչը նորահաւատ հայոց առջեւը դրաւ, երբ Վիրապէն ելլելէն ետքը առաջին պահքն ու ապաշխարութիւնն աւանդեց անոնց, եւ որուն տարեդարձն է Առաջաւորաց շաբաթապահքը, եւ նոյն պահքին Ուրբաթ օրն ալ Յովնանու նինուէացւոց յղուելուն յիշատակութիւնը:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև ԲՈՒՆ ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆ

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՏԵԱՌՆ (Զատիկ)– Ծիսական բառարան

Յարութիւն Տեառն / Քրիստոսի Հարություն Քրիստոսի յարութիւնը Քրիստոնէական Եկեղեցւոյ մեծ խորհուրդն ու ամենէն փառաւոր տօնն է։ Ասոր յիշատակը կապուած է Հրէից Պասէքին հետ որ մեր հայացի Զատիկ անունով ճանչցուած է։ Քրիստոսի Յարութեան բուն տօնը, այսինքն Զատիկը 35 օրերու շարժականութիւն ունի եւ Մարտ 22-էն մինչեւ Ապրիլ 25 կրնայ հանդիպիլ, եւ իրեն հետ կը շարժին Զատկէն դէպ ի վեր մինչեւ Առաջաւոր տասը, եւ Զատկէն դէպ վար մինչեւ Վարդավառ 11 շաբաթները, ընդամենը 24 շաբաթներու շարժական միջոց մը։ Քրիստոսի Յարութեան տօնը կը սկսի Զատկի նախընթաց Ճրագալոյցի երեկոյէն եւ կը տեւէ 49 օր շարունակ, որուն վերջին 50-րդ օրը Հոգեգալուստ է։ Տարուան մէջ ալ բոլոր 52 կիրակիները Յարութեան տօն են, եւ երբ ուրիշ տէրունի տօն ալ հանդիպի, Յարութիւնը չի ջնջուիր, այլ միւս տէրունիին հետ կը խառնուի։ Մեծ Պահոց եօթը Կիրակիներուն մէջ ալ Յարութեան յիշատակը չի ջնջուիր, ինչպէս յայտնի է շարականներէն ու երգերէն, բայց Սիմէոն կաթողիկոսի կարգադրութեան զօրութեամբ Յարութեան պատշաճները նուազած են, եւ մաղթանքները ի պատիւ Տէրութեան Տեառն, եւ Իւղաբերիցն ի յիշատակ Թաղման Տեառն վերածուած են։ Ասով հանդերձ Յարութեան պատշաճները ի սպառ չեն վերցուած։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացեք նաև Աւագ շաբաթ

ՃՐԱԳԱԼՈՅՑ – Ծիսական բառարան

Pahq-3Մեծ տօներուն նախատօնակի երեկոները սովորութիւն էր ճրագ լուցանել եկեղեցւոյ մէջ. այդ սովորութիւնը նոյնիսկ ամէն կիրակնամուտին ալ տեղի կ’ունենար, եւ Լոյս Զուարթ երգը «Օրհնութիւն ճրագաց» կոչուած է։ Բայց հիմա Ճրագալոյց անունը կը գործածուի միայն Ծննդեան եւ Զատկի նախընթաց երեկոներուն արարողութեան՝ ամէնուն ձեռքը մոմեր տալով. եւ նոյնիսկ երկու տօներուն նախընթաց ամբողջ օրը Ճրագալոյց կը կոչուի իբրեւ օր պատրաստութեան մեծ տօնին։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացեք նաև Թաղումն Տեառն

ԹԱՂՈՒՄՆ ՏԵԱՌՆ – Ծիսական բառարան

թաղում ՏեառնՔրիստոսի թաղման տօնը կը կատարուի յատկապէս Աւագ Շաբաթ օրը, բայց թաղման գլխաւոր կարգը Աւագ Ուրբաթ իրիկունն է, Աւետարանին ցոյց տուած ժամերուն համեմատ։ Մեր տօնացոյցին մէջ միայն հանդիսաւոր նախատօնակ մը կայ նշանակուած, շարականէն զատ գիրք ու Աւետարան եւ Սուրբ Աստուած ալ աւելցնելով։ Իսկ այժմ սովորութիւն եղած է յոյներու նմանութեամբ թափօր ալ դառնալ, եւ թաղման գերեզման մըն ալ պտըտեցնել աւելի կամ նուազ զարդարանքներով պատրաստուած՝ որ հին արարողութեան պահանջէն դուրս է։ Ինչպէս Աւագ Ուրբաթ իրիկունն թաղման կարգ կը կատարուի, այնպէս ալ Աւագ Շաբաթ երեկոյ Յարութեան կարգ կը կատարուի ճրագալոյցով, պատարագով ու նախատօնակով։ Աւագ շաբաթ օրը 35 օրերու շարժականութեամբ Մարտ 21-էն մինչեւ Ապրիլ 24 կրնայ հանդիպիլ։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացեք նաև Ընթրիք Տեառն

ԸՆԹՐԻՔ ՏԵԱՌՆ – Ծիսական բառարան

վերջին/խորհրդավոր ընթրիք ՏեառնԱւագ Եշ. օր կը կատարուի Քրիստոսի վերջին ընթրիքին յիշատակութիւնը, ուր Հաղորդութեան խորհուրդն ալ հաստոտուեցաւ։ Աւագ Եշ.ի պատկանող զանազան յիշատակները զանազան ժամանակներու բաժնուած են եւ ըստ այսմ ընթրիքին յիշատակութիւնը կը պատասխանէ պատարագին՝ որ յատուկ արարողութիւններով կը կատարուի նոյն օրը, եւ ուր նշանաւոր տեղ կը բռնէ Վերաբերման եւ Սրբասացութեան հանդիսաւորութիւնը։

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացեք նաև Մատնութիւն Տեառն

%d bloggers like this: