Category Archives: Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանյան

ԷՋՄԻԱԾՆԻ ՏՕՆ – Ծիսական բառարան

Էջմիածինը Շարդենի փորագրությունում

Նկարում՝ Էջմիածինը 17-րդ դարավերջին, http://www.wikipedia.org կայքից

Ս. Լուսավորիչը Խոր Վիրապէն ելլելէն ու Քրիստոսի հաւատքը Հայոց մէջ քարոզել սկսելէն ետքը տեսաւ այն նշանաւոր տեսիլքը, ուր Միածինն երկինքէն իջնելով՝ ձեռքը բռնած ոսկի մուրճով բաղխեց այն տեղը՝ ուր էր Սանդարամետի տաճարը. եւ այս հրաշալի կերպով նշանակեց Հայ Եկեղեցւոյ երկնային հաստատութիւնը: Այդ տեսիլքին օրը ճշդելով եւ թուականները զննելով կը գտնենք թէ տեղի ունեցան 302 Յունուար 25-ին. իսկ Վիրապէն ելքը տեղի ունեցած էր 301 աշնան: Միածնի իջումն ու Հայ Եկեղեցւոյ հաստատութիւնը թէ՛ ընդհանրապես Քրիստոսի Եկեղեցւոյ եւ թէ ի մասնաւորի Հայ Եկեղեցւոյ տօնն է, եւ իբր եկեղեցւոյ տօն կկատարուի Հոգեգալուստէն ետքը եկող Բ. Կիրակին,  Զատկի Ժ. կիրակին, կամ Զատկէն 64 օր ետքը: Միշտ 35 օրերու շարժականութեամբ՝ Մայիս 24-էն մինչեւ Յունիս 27 կրնայ հանդիպիլ: Այդ տօնին անունը դրուած է «Տօն Եկեղեցւոյ հաստատել ի Ս. Լուսաւորչէ» կամ աւելի համառօտ կերպով «Տօն Կաթողիկէ Էջմիածնի»:

 

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Տե՛ս նաև բլոգի Առցանց գրադարններ բաժինը

 

 

ՀՈԳԵԳԱԼՈՒՍՏ – Ծիսական բառարան

Հոգեգալուստ, ՊենտեկոստեՀոգեգալուստ, որ է «Գալուստ Հոգւոյն Սրբոյ յառաքեալսն»: Քրիստոս վերջին ընթրիքին ատեն խոստացաւ առաքեալներուն ղրկել Ս. Հոգին (Յովհ. ԺԶ. 71), եւ Համբարձման օրն ալ հրամայեց Երուսաղէմի մէջ սպասել մինչեւ Ս. Հոգին ընդունին (Ղուկ. ԻԴ. 49), ինչ որ կատարեցաւ  Զատկին յիսուն օրերուն լրանալէն ետքը (Գործք Բ. 4), յանկարծ հնչիւնի մը, հրեղէն լեզուներու եւ ա՛յլ լեզուներով խօսելու նշաններով: Ս. Գիրքը «Ի կատարել աւուրցն Պենտեկոստէից» կ’ըսէ (Գործ Բ. 1), եւ Քրիստոսի մահուան տարին Զատկի Ուր.[բաթ] օր տեղի ունեցած ըլլալով, Պենտեկոստէն = Յիսունքը պէտք էր Ուր. օր լրանար, բայց աւանդութիւնը Կիրակի օր եղած կ’ընդունի այդ գալուստը եւ մենք ալ այժմ Յարութեան օրէն յիսուն օր հաշուելով՝ Կիրակի օր կը կատարենք Պենտեկոստէն: Այդ տօնն ալ Զատկին հետ 35 օրուան շարժականութիւն ունի եւ Մայիս 10-էն Յունիս 13 կրնայ հանդիպիլ: Հին դարերու մէջ մէկ օր միայն կը տօնուէր Հոգեգալուստը եւ կը լրանային Ղազարու յարութենէն սկսեալ 58 օրերու տէրուանական տնօրինութեան շարայարեալ յիշատակները: Հոգեգալստեան յաջորդ օրէն կը սկսէր Եղիական պահքը: Շնորհալին կարգադրեց ամբողջ շաբաթը ի պատիւ Հոգւոյն Սրբոյ տօն կատարել եւ յատուկ շարականներով եւ ընթերցուածներով զարդարեց, եւ եկեղեցւոյ մէջ կատարուած կարգը փոխեց, այլ կերակուրներու պահքը չվերցուց:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Ննջեցյալների համար աղոթքի մասին. Ալեքսանդր Շմեման

ԵՐԵՒՄԱՆ ԽԱՉ – Ծիսական բառարան

երևման խաչԿիւրեղ Երուսաղէմի հայրապետին պաշտօնի անցած տարին տեղի ունեցաւ Խաչի երեւումը Երուսաղէմին մէջ: 351 տարուայ Հոգեգալստեան առտուն ժամը 3-ին ահաւոր մեծութեամբ լուսաւոր խաչ մը երեւեցաւ երկինքի վրայ, մէկ ծայրը Գողգոթայի եւ միւս ծայրը Ձիթենեաց լերան վրայ, եւ շատ ժամեր տեւելով՝ Երուսաղէմի բոլոր բնակիչներէն տեսնուեցաւ, որ զղջմամբ եւ բարեպաշտութեամբ սկսան եկեղեցիներ վազել: Սոյն երեւման պատմութիւնը գրուեցաւ նոյն իսկ Կիւրեղէն որ զայն ղրկեց Կ. Պոլիս Կոստանդ կայսեր, եւ որ այժմ մեր եկեղեցւոյ մէջ կը կատարուի

Read the rest of this entry

ԿԱՐՄԻՐ ԿԻՐԱԿԻ – Ծիսական բառարան

Կարմիր կիրակիԱյսպէս կը կոչուի Յինանց Դ. Կիրակին, որ  Զատկէն 22 օր ետքը կու գահ եւ Զատկին պէս 35 օր շարժականութիւն ունի: Այս անունը բնաւ եկեղեցական ծագում կամ նշանակութիւն չունի, այլ Կանաչ Կիրակիի անունի նման գարնանային եղանակէն առնուած ժողովրդական յորջորջում մըն է, որովհետեւ դաշտերը կանաչնալէն ետքը նախ եւ առաջ կարմիր կակաչներով կը զարդարուին:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Հարությունը մեր հավատքի սիրտն է. Սերգեյ Ավերինցև

ՅԻՆՈՒՆՔ=ՅԻՍՈՒՆՔ – Ծիսական բառարան

Յինանց շրջան, Հինանց շրջան

Այս անունը կը տրուի Զատկէն մինչեւ Հոգեգալուստ 50 օրերուն միջոցին՝ որ ամբողջովին տէրունի տօներ են ի պատիւ Յարութեան եւ վերջին տասը օրերը նաեւ ի պատիւ Համբարձման, իսկ վերջին յիսներորդ օրն ալ Հոգւոյն Սրբոյ գալստեան նուիրուած է: Այդ յիսուն օրերը ամբողջովին ուտիք էին, որովհետեւ Հայ Եկեղեցին չէ ուզած Մեծ Պահքէն դուրս տէրունի օր մը պահք պահել: Միայն Շնորհալիէն սկսեալ՝ Համբարձումէն ետքը եկող երկու ուրբաթները եւ մէկ չորեքշաբթին պահքի օր եղան կերակուրի կողմէ՝ եկեղեցւոյ մէջ տէրունի տօնը անփոփոխ մնալով:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև ԱՄՊՀՈՎԱՆԻ – Ծիսական բառարան

ՔԱՌԱՍՆՈՐԴՔ – Ծիսական բառարան

imagesՄեծ Պահքին կը տրուի Քառասնորդք անունն ալ, որովհետեւ քառասուն օր կը տեւէ, ի յիշատակ Քրիստոսի քառասնօրեայ պահեցողութեան: Մեծ Պահոց Կիրակիներն ու օրերը քառասնորդական Կիրակիներ եւ օրեր ալ կը կոչուին: Ղազարու յարութենէն սկսելով՝ Աւագ Շաբթուան օրերը Քառասնորդքէն դուրս են:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաեւ Բարի առավոտ – Մայստեր Էկհարտ

ՄԵԾ ՊԱՀՔ – Ծիսական բառարան

Գալստեան կիրակի

Եկեղեցւոյ օրինադրած պահքերուն ամենէն երկարը Մեծ Պահք անունն առած է: Բուն Բարեկենդանի յաջորդ Բշ.էն (Երկուշաբթի) սկսեալ մինչեւ Աւագ Շբ. (Շաբաթ) օրը կը տեւէ 48 օր շարունակ, կամ եօթը եօթնեակներու միջոց: Այդ պահքին 40 օրերը՝ այսինքն Բուն Բարեկենդանի յաջորդ Բշ.էն մինչեւ Ղազարու Յարութեան նախընթաց Ուր. (Ուրբաթ) օրը, Բուն Քառասնորդական Մեծ Պահքը կը կազմեն, եւ այժմեան իմացուած կերակուրներու պահքէն զատ ծոմ ալ պիտի պահուի՝ Շաբաթ ու Կիրակի օրերէն զատ: Շաբաթ օրեր սրբոց տօն կը կատարուի, բայց պահքը չի լուծուիր, իսկ միւս հինգ օրեր եկեղեցական պաշտամանց մէջ ալ պահոց կարգ կը կատարուի: Մեծ Պահքին Բ. շաբաթը պզտիկ տարբերութիւն մը ունի միւս շաբաթներէն ընթերցուածներուն երկարութեամբ, որովհետեւ այս երկրորդ շաբաթը Մեծ Պահքէն զատ՝ չորս եղանակներու պահքերէն գարնանամուտի շաբաթապահքը կը կազմէ, եւ իբր կրկին պահք կը նկատուի: Իսկ Աւագ Շաբաթը Մեծ Պահքին յարակից մաս մըն է եւ Յարութեան շաբաթապահքը կը կազմէ. Ղազարու Յարութեան ու Ծաղկազարդի օրերուն պահքն ալ հարկաւ Յարութեան օրով պահքը լուծելու յարմարութենէն առաջ եկած է, որով Քառասնորդական պահքն ու Յարութեան շաբաթապահքն իրարու կը կցուին եւ ամբողջ պահք մը կը կազմեն ի պատիւ Քրիստոսի տնօրինութեանց: Երբ Մեծ Պահոց մէջ պատահաբար հանդիպին Տեառնընդառաջի եւ Աւետման տօները, եկեղեցական արարողութեանց համար Մեծ Պահոց բոլոր պահանջները կը դադրին, վարագոյր ալ կը բացուի, եւ բաց պատարագ կը մատուցուի, բայց կերակրոյ պահքը չի լուծուիր: Իսկ Լուսաւորչի Մուտն ի վիրապին բաց պատարագը Սիմէոն Կաթողկոսի կարգադրութեամբ սկսած է, յառաջագոյն միւս շաբաթներուն պէս գոց պատարագ կը մատուցուէր: Մեծ Պահոց յատկանիշներն են վարագոյրին փակ մնալը – որով բոլոր ժողովուրդը իբր ապաշխարող կը նկատուի, գոց պատարագը – որով ժամաւորները հին ժամանակի արտաքին գաւթի մէջ ապաշխարողներուն կը հաւասարին եւ Արեւագալի, Ճաշու եւ Խաղաղական յատուկ երգերը – որոնք կերպով մը պատարագի հանդիսութեան տեղը բռնած կ’ըլլան:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Սուրբ Եփրեմ Ասորու՝ Մեծ Պահքի աղոթքը

Յովնանու յիշատակ – Ծիսական բառարան

424824_332721310105849_140318179346164_1052737_1982321286_n

Յովնան մարգարէ

Յովնանու յիշատակը, որ կը կատարուի Առաջաւորաց Պահոց Ուր[բաթ] օրը՝ Ս. Յովնան մարգարէին տօնը չէ, որ կը կատարուի միւս փոքր կոչուած մարգարէներուն հետ Վարդավառի Գ. Երեքշաբթին, այլ պարզապէս Յովնանու Նինուէ երթալուն եւ նինուէացւոց ապաշխարելուն յիշատակն է, իբր օրինակ նշանաւոր ապաշխարութեան մը, զոր մեր Լուսաւորիչը նորահաւատ հայոց առջեւը դրաւ, երբ Վիրապէն ելլելէն ետքը առաջին պահքն ու ապաշխարութիւնն աւանդեց անոնց, եւ որուն տարեդարձն է Առաջաւորաց շաբաթապահքը, եւ նոյն պահքին Ուրբաթ օրն ալ Յովնանու նինուէացւոց յղուելուն յիշատակութիւնը:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև ԲՈՒՆ ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆ

ՅՂՈՒԹԻՒՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԻ – Ծիսական բառարան

Piero_di_Cosimo_057

Վերջին դարերուն մէջ միայն տօնելի եղած է եկեղեցւոյ մէջ Աստուածածնի յղութեան յիշատակը Դեկտեմբեր 9-ին՝ ուրիշ արեւելեան եկեղեցիներուն նման, մինչ լատինք Աստուածածնի յղութիւնը կը տօնին Դեկտեմբեր 8-ին: Այս տօնը կը կատարուի ո՛ր օր ալ հանդիպի: Հռովմէական Եկեղեցին 1854-ին իբր հաւատոյ վարդապետութիւն հռչակեց թէ Աստուածածնի յղութիւնը անարատ եղած է, բոլորովին ազատ ադամական սկզբնական մեղքէն, սակայն մեր եկեղեցին եւ ուրիշ եկեղեցիներ ալ վերջին ժամանակներու մէջ գտնուած կամ կազմուած հաւատքներ չեն ընդունիր, եւ ինչ որ Քրիստոսի Աստուծոյ սեպհական է, չեն կրնար վերագրել որեւէ մարդկային արարածի:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաև Եկեղեցին և երիտասարդները /մաս Ա./ – Գարեգին Ա. կաթողիկոս

ԸՆԾԱՅՈՒՄՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԻ – Ծիսական բառարան

Astvacacni-tonerԱստուածածնի առաջին կեանքը Աւետարաններու մէջ յիշուած չէ, բայց աւանդութեամբ գիտենք թէ Մարիամ իր Յովակիմ ու Աննա ծնողքին ամլութեան զաւակն եղած եւ ուխտով ստացուած է. եւ այս ուխտին համեմատ Յովակին եւ Աննա իրենց միամօր զաւակ Մարիամը երեք տարեկան եղած ատեն տաճարին ընծայած են, որպէս զի հոն նուիրուած այրիներու եւ կոյսերու հսկողութեան ներքեւ աստուածապաշտութեան մէջ զարգանայ եւ տաճարին ծառայէ: Այս ընծայման կամ նուիրման տօնը կը կատարենք հաստատապէս Նոյեմբեր 21-ին՝ ո՛ր օր ալ հանդիպի, հետեւելով Յոյն ու Լատին եկեղեցիներու սովորութեան՝ իբր զի այդ տօնը մեր հին տօնացոյցներու մէջ չ’երեւիր բնաւ, եւ հազիւ երեք դարէ ի վեր մուտ գործած է մեր մէջ, նախ կամաւոր եղած, եւ յետոյ պարտաւորիչ դարձած:

Աղբյուրը՝ Մաղաքիա արքեպ. Օրմանեան, Ծիսական բառարան

Կարդացե՛ք նաեւ ՎԱՐԱԳԱՅ ԽԱՉ – Ծիսական բառարան

%d bloggers like this: