Մայստեր Էկհարտ (կենսագրություն)

Մայստեր ԷկհարտXIII դարը ողջ քրիստոնյա Եվրոպայի համար հանդիսանում է վանական կարգերի և կրոնական միստիկ (խորհրդապաշտական) շարժումների ծաղկման շրջան: Դա այն ժամանակահատված է, երբ հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունները իրար դեմ լարված պայքար էին մղում՝ նյութական հարստություն ձեռք բերելու համար: Դրան պետք է ավելացնել մի շարք տարածքներում տեղի ունեցող բռնությունները, պատերազմները, կեղեքումները, համաճարակները, խաչակրաց արշավանքները և այլևայլ արհավիրքներ:

Այս շրջանի որոշ շարժումներ (օր.՝ ալբիգոյցիները) հերետիկոսության մեջ են ընկում՝ մերժելով եկեղեցական բոլոր խորհուրդները, ինչպես նաև որևէ կարգի միջնորդություն մարդկանց և Աստծո միջև: Սակայն նույն դարաշրջանում սկիզբ առած խորհրդապաշտ շարժումների մի մասը չի անջատվում Եկեղեցու դավանած վարդապետությունց, ինչպես Ս. Ֆրանցիսկոս Ասիզցին և Ս. Դոմինիկոսը, որոնք քաջալերվելով Ինոկենտիոս III պապի կողմից՝ կարողացան իրենց հոգևոր շարժումները միացնել Եկեղեցուն:

1221 թ. ֆրանցիսկյաններև և դոմինիկյանները մուտք են գործում Գերմանա և հաստատվում Քյոլնում: Դոմինիկյան վանականների հովանավորության ներքո էլ հասակ է առնում և կրթվում գերմանացի միջնադարյան մեծ աստվածաբաններից և խորհրդապաշտ խոշորագույն փիլիսոփաներից մեկը՝ Էկհարտ ազգանունով:

Մայստեր Էկհարտը (1260-1327/8 թթ.) ծնվել է մոտ 1260 թ. Թյուրինգենի Հոխհայմ քաղաքում (Գերմանիա), ազնվականի ընտանիքում: 1293/94 ուսումնական տարում իր անդրանիկ դասախոսությունն է կարդացել Փարիզի համալսարանում, որի կանոնադրության համաձայն՝ դասախոսությամբ հանդես եկող անձը պետք է առնվազն 33 տարեկան լիներ: Էկհարտի անունը մեզ հայտնի չէ: Ոմանք նրան անվանում են Հովհաննես, բայց դա ստույգ տվյալների վրա չէ հիմնված: Նա համարյա միշտ հանդես է եկել իր Էկհարտ ազգանունով և Մագիստրոս (Մայստեր) տիտղոսով: 18 տարեկանում մտնում է Էրֆուրտի դոմինիկյանների վանքը, դրանից հետո աստվածաբանական բարձրագույն կրթություն ստանալու համար ուղարկվում Քյոլն: 1285-ին ձեռնդրվում է քահանա: Մի քանի տարի հետո նա դառնում է Էրֆուրտի դոմինիկյանների վանքի վանահայրը:

Դարավերջին մեկնում է Փարիզ և տեղի համալսարանում ձեռք է բերում «մագիստրոս»-ի գիտական աստիճան: 1303 թ. նա վերադառնում է Գերմանիա: Գերմանական զանազան կրոնական կենտրոններ կատարած իր շարունակական այցելությունների ընթացքում նա գրում է իր 2 նշանավոր աշխատությունները՝ «Հոգևոր հանդիպումներ» և «Մատյան աստվածային մխիթարության»: Սակայն Էկհարտին հռչակավոր է դարձնում նրա քարոզների հավաքածուն: Այստեղ նա զարգացնում է այն միտքը, թե Քրիստոսի արտասանած յուրաքանչյուր խոսքն անգամ ունի իր խոչ իմաստը, որը պիտի հասկանալ ոչ թե այլաբանական կամ բարոյական իմաստներով, այլ պետք է կյանքի կոչել այն և խորհրդածության առարկա դարձնել:

Իր քարոզներում Էկհարտը խուսափում է հռետորական պաճուճանքներից. նա պարզապես շեշտը դնում է այն բանի վրա, որ Աստված ինքն իրեն է հայտնում իր Խոսքի միջոցով: Այդ խոսքը, իբրև «Բանն Աստուծոյ», հավիտենապես ծնվում է: Իսկ այնտեղ, ուր այդ խոսքը չի ծնվում, այնտեղից բացակայում է Աստված:

1325 թ. Վենետիկում Եկեղեցու կողմից գումարված մի ժողով փորձ է անում լռեցնել գերմանացի մի շարք հռչակավոր քարոզիչների, որոնց թվում՝ նաև Մայստեր Էկհարտին: Վերջինս մերժում է իր դեմ հարուցված մեղադրանքները և ներկայանում Ավինյոն քաղաքում Կաթոլիկ Եկեղեցու հավատաքննիչներին ու դիմում ինքնապաշտպանության: Չնայած այն բանին, որ նշանակված էր մի հանձնախումբ՝ քննարկելու Էկհարտի բոլոր գրությունները և Հովհաննես ԻԲ. (22-րդ) պապը նույնիսկ անձամբ ուսումնասիրել էր դրանք, այդուհանդերձ, ոչ ոք չի համարձակվում դատապարտման վճիռ արձակել նրա դեմ: Նրա մահից մեկ տարի հետո միայն՝ 1329 թ., պապը դատապարտում է ոչ թե Էկհարտի քարոզածը, այլ պարզապես նրա մի քանի եզրահանգումները: Դրանից հետո դարեր շարունակ մոռացության է մատնվում Էկհարտի անձն ու գործը:

Մայստեր Էկհարտ 2Միայն XIX դ. սկզբին, գերմանացի հանրահայտ փիլիսոփա Հեգելը (1770-1831) հայտնաբերում է Էկհարտի գործերը և մեծապես խանդավառվում նրանցով: Նա նույնիսկ հաստատում է, թե ինքն իր փիլիսոփայական մտածելակերպով պարտական է Էկհարտի: Մոտավորապես միևնույն միտքն է արտահայտում նաև գերմանացի մի այլ նշանավոր փիլիսոփա Արթուր Շոպենհաուերը (1788-1860):

Էկհարտը հիմնականում մեղադրվում է պանթեիզմի (համաստվածության) մեջ, որը նույնացնում է Աստծուն բնության կամ տիեզերքի հետ, այսինքն՝ ժխտում է անձնավորված Աստծո գերբնական գոյությունը: Էկհարտի պարագայում այդ մեղադրանքը միայն մասամբ է ճիշտ. նրա պանթեիզմը ամբողջությամբ կրոնամիստիկական է և անմիջական որևէ կապ չունի ստոյիկյան կամ նորպլատոնական առումով դրսևորվող պանթեիզմի հետ:

Աղբյուրը՝ Յակոբ արք. Գլնճեան, Հաւատի եւ բանականութեան հետքերով, Երեւան, «Անահիտ» հրատ., 2014

Կարդացե՛ք նաև 10 միտք Թերեզա Ավիլացուց

Posted on December 17, 2015, in Միստիկա (խորհրդապաշտություն), Նշանավոր գործիչներ and tagged , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink. 2 Comments.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: