«Սովետական քրիստոնեությո՞ւն»

Սովետական քրիստոնեությունՎերջերս տարբեր մարդկանց հետ զրույցներում տարբեր կարծիքներ եմ լսում Հայաստանում տիրող հոգևոր-կրոնական մթնոլորտի, Հայ առաքելական եկեղեցու վիճակի մասին։ Այդ կարծիքները կարելի է ընդհանրացնել 2 հիմնական ուղղության շրջանակում՝

  1. Մենք սոսկ անունով քրիստոնյա ազգ ենք, որը սիրում է կրկնել, թե առաջինն է ընդունել քրիստոնեությունը իբրև պետական կրոն (սա հատկապես մեծ էնտուզիազմով ասվում է մեր օտարերկրյա հյուրերին՝ վարորդից սկսած մինչև էքսկուրսավարի կողմից),
  2. «անաստվածության» 70 տարիներից հետո վերջապես մենք ազատ շունչ ենք քաշում, և Հայ եկեղեցին մասնավորապես վերազարթոնք է ապրում։

Բավականին երկար խորհելով այս հարցերի շուրջ՝ հանգեցի այն մտքին, որ այս 2 կարծիքները, առաջին հայացքից հակասական լինելով, չեն բացառում իրար։ Դրանց ձևավորման գործում, սակայն, կարևոր դեր է խաղում հասարակության մի հատված, որի դավանած կրոնը պայմանականորեն կարող ենք անվանել «սովետական քրիստոնեություն»։

Խորհրդային իշխանության ժամանակ կոմունիստ առաջնորդներին եթե նույնիսկ չհաջողվեց վերջնականորեն ձևավորել «սովետական ժողովուրդ»-ը, ապա այդ ուղղությամբ նշանակալի քայլեր կատարվեցին։ Ժողովրդական զանգվածներին մարքս-լենինյան գաղափարախոսությամբ «լուսավորելը» արդյունք տալիս էր՝ առնվազն շնորհիվ դպրոցներում և համալսարաններում տեղադրված «լուսարձակների»։ Բայց չմաոռանանք, որ Խորհրդային Միության փլուզման պահին միջին հասակի մարդիկ ընդամենը թոռները կամ ծոռներն էին այն հայերի, ովքեր դեռ ապրում էին քրիստոնեական ծխական (համայնքային) կյանքով. կիրակի օրերին «ժամ էին գնում», տասանորդ էին վճարում և, բնականաբար, առնվազն գիտեին քահանային դիմելու ձևը (առայժմ մի կողմ թողնենք այդ ծխական քահանաների կրթության մակարդակը և դրա հետ կապված հարցերը. դրանք կքննենք մեկ այլ առիթով)։

Մեծ Եղեռնից և ապա Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո խոսք չէր կարող լինել ծխական կյանքի մասին. գլխատվել էր գրեթե ողջ հոգևորականությունը։ Հաջորդ 70 տարիների ընթացքում խնամքով մոռացության տրվեց ինչպես ծխական կյանքը, այնպես էլ քրիստոնեական հավատքը առհասարակ։ Սակայն այս ընթացքում շատ-շատերը անցան «ընդհատակ». շարունակում էին պահել իրենց հայրերից ժառանգած ավանդույթները, և եթե, օրինակ, գյուղում արդեն եկեղեցի չկար, ու եկեղեցական ծեսեր չէին կատարվում, տարվա որևէ օր մարդիկ գնում էին որևէ խաչքարի մոտ (իսկ դրանք ամեն գյուղում մեկից ավելի են) և մոմ վառում այնտեղ։ Սա հոգևոր պահանջմունքների բավարարման թերևս նվազագույն տարբերակն էր։ Շատ քիչ ընտանիքներ կային, որ ապրում էին քրիստոնեական կանոնավոր ծիսական կյանքով, նոր ծնվող գերթե բոլոր երեխաներին էլ արդեն չէին մկրտում։

Եվ ահա երկաթե վարագույրի փլուզումից և անկախության վերականգնումից հետո ընդարձակ ասպարեզ բացվեց ամենաբազմազան միսիոներների համար. Հայաստանում ոչ միայն սննդի, այլև հոգևոր սով էր զգացվում։ Հաճախ էլ նույն մարդկանց կողմից հագեցվում էր և́ սննդի, և́ հոգևոր սովը։ Կրոնական ամենախայտաբղետ կազմակերպություններին անդամագրվելը պայմանավորված էր և́ այդ կազմակերպությունների կողմից տրվող ֆինանսական ու նյութական աջակցությամբ, և́ մարդկանց կողմից իրնեց հոգևոր պահանջմունքները բավարարելու ցանկությամբ։ Այս միտումները շատ ավելի փոքր ծավալներով շարունակվում են մինչև այժմ։ Օբյեկտիվ պատճառներով (մարդկային և նյութական ռեսուրսների բացակայություն, փորձի փոխանցման անհնարինություն և այլն) Հայ առաքելական եկեղեցին ի վիճակի չեղավ ստանձնելու հոգևոր միակ փարոսի դերը և այդպիսով կանխարգելելու այս հոսանքների տարածումը երկրում։

Ուրեմն, ովքե՞ր են այդ «սովետական քրիստոնյաները»։ Այս զուտ պայմանական ու վիճելի բնորոշմամբ փորձել եմ նկարագրել մարդկանց այն խավին, որին հատուկ են հետևյալ հատկանիշները.

v  Լոյալ են Հայ առաքելական եկեղեցու նկատմամբ և հաճախ իրենց համարում են այդ եկեղեցու անդամ,

v  Ծանոթ չեն եկեղեցու դավանաբանությանը և ներքին կյանքին,

v  Իրենց հոգևոր պահանջմունքները բավարարելու համար հիմնականում տարվա մեջ մի քանի անգամ այցելում են եկեղեցի. բացակայում է ծիսական-աղոթական կյանքը,

Ինչո՞վ էր և է խոցելի մեր հասարակության այս խավը. նույնացնելով իրենց Հայ առաքելական եկեղեցու հետ և չիմանալով, թե ինչով է այն տարբերվում մյուս եկեղեցիներից ու հարանվանություններից, նրանք հեշտությամբ կարող են ներգրավվել այլ կրոնական կազմակերպություների շարքերում, մանավանդ այնպիսիներում, որոնք կտրականապես չեն ժխտում Հայ առաքելական եկեղեցու հետ իրենց «կապը»։ Ու որոշ ժամանակ անց այս մարդիկ հայտնվում են տվյալ հարանվանությունների շարքերում։ Հետաքրքրական է, որ նշված խավի մարդկանց ավելի հաճախ հանդիպում ենք գյուղերում և փոքր քաղաքներում։

Սակայն ամենահետաքրքիր առանձնահատկությունն այն է, որ լինելով բաց հոգևոր գիտելիքի համար՝ նրանք առավել հեշտությամբ կարող են ինտեգրվել հենց Հայ առաքելական եկեղեցուն։ Փաստորեն, ունեցել ենք մարդկային կարևոր ռեսուրսներ, որոնք տասնամյակներ շարունակ չենք օգտագործել և նույնը շարունակում ենք անել նաև այսօր։

Ո՞րն է լուծումը։ Ըստ իս, լուծումը նույն ծխական կյանքի վերականգման մեջ է. ինչպես ասում են՝ լավագույն նորը մոռացված հինն է։ Այս ուղղությամբ բացի նոր ծրագրեր մշակելուց կարելի է ուսումնասիրել ու տարածել հենց մեր օրերում որոշ կայացած համայնքների փորձը։ Բացի այդ, պետք է օգնություն ուղղվի թեմերի, հատկապես հեռավոր բնակավայրերի հոգևոր սպասավորներին, նաև՝ ֆինանսական։ Իհարկե, այսօր Հայաստանում հարկավոր է եկեղեցաշինությունը, սակայն դրանից առավել կարևոր է ոչ նյութական եկեղեցու շինարարությունը. հակառակ դեպքում, մինչ մենք կբարեկարգենք եկեղեցիները և կառուցենք նորերը, հնարավոր է այլևս չլինեն մարդիկ, ովքեր պիտի աղոթեն այդ եկեղեցիներում։

Եթե ընտանիքը պետության մանրակերտն է, ապա համայնքն էլ՝ եկեղեցու։

© Գառնիկ Հարությունյան

Կարդացե՛ք նաև Հայ եկեղեցին՝ «մոնոֆիզի՞տ»

Posted on May 4, 2013, in Բլոգային գրառումներ and tagged , , , . Bookmark the permalink. 2 Comments.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: